هدف هاي اين وبلاگ ارتقاي آموزش جغرافیا ارتقاي ديدگاه هاي منطقي معرفي برخي از شيوه هاي نوين آموزش ايجاد پل ارتباطي بين همه کساني که به جغرافیا وآموزش جغرافیا علاقه مندند پاسخ به پرسش هائي که در زمينه کتاب هاي درسي جغرافیا مطرح مي شود معرفي برخي از وب سايت ها و نرم افزارهاي مناسب جغرافیا طرح پرسش ها ،اخبار و سرگرمي هاي جالب جغرافیا مخاطبان وبلاگ دانش آموزان ، معلمان جغرافیا و علوم ، دانشجويان جغرافیا ، استادان آموزش جغرافیا و همّه کساني که به جغرافیا و آموزش آن علاقه مندند

تکمله ای در باب بسته آموزشی جغرافیا

سال هاست که در نظام  های آموزشی پیشرفته جهان بسته های آموزشی مورد استفاده قرار می گیرد در حالی که در نظام آموزشی ما نه تنها این مهم تا کنون رخ نداده است بلکه بر سر تعریفی از آن هم اتفاق نظر نزد متخصصان تعلیم و تربیت بوجود نیامده است. هنوز به چیستی بسته آموزشی , چرایی و چگونگی استفاده از آن پاسخ در خوری داده نشده است.برخی حتی بسته آموزشی را تا حد کیت های سخت افزاری تنزل داده اند وفقط در بخشی رشته های علمی استفاده از آن را مجاز می دانند.از این رو سال ها قبل به همین تعبیر جعبه هایی مملو از ابزار و لوازم آزمایش برای درس علوم تجربی آماده نموده و در اختیار مدارس قرار دادند


از این رو سال ها قبل به همین تعبیر جعبه هایی مملو از ابزار و لوازم آزمایش برای درس علوم تجربی آماده نموده و در اختیار مدارس قرار دادند. اگرچه این اقدام تحولی در نظام آموزشی به حساب می آمد, اما تا مدت ها فرصت تولید بسته های  آموزشی واقعی رت به تاخیر انداخت . در ساختار نظام آموزشی ما پیش بینی های لازم و کافی برای تولید بسته آموزشی به عمل آمده است اما این بخش ها هرگز نتوانستند رسالت خود را تمام و کمال به انجام رسانند. صنایع آموزشی سال هاست که نتوانسته است وجود خود را در عرصه آموزش به اثبات برساند.  دفتر تکنولوژی آموزشی نیز به جهت فقدان استاندارد های لازم نه خود قادر به اجرای یک برنامه از پیش تعریف شده وبلند مدت بود و نه از ظرفیت بخش خصوصی به شکل مطلوبی سود جست .بنابراین پیش از هر اقدامی لازم است ابتدا بر سر تعریفی جامع و مانع از بسته آموزشی توافق شود و آن گاه اجزای آن را برای رشته های مختلف با استفاده از تجارب کارشناسی بر شمرد و هم زمان با آن مشخصات کامل ، استانداردهای بین المللی و الگو های موجود را  تعریف نمود.

در بین گروه های کارشناسی دفتر برنامه ریزی و تالیف کتب درسی  ، گروه جغرافیا با در اختیار داشتن بیش از 50 جلد کتاب درسی ، یکی از پر مشغله ترین گروه ها در زمینه تحقق تولید بسته آموزشی بوده است . این گروه طی سالهای 1374 تا 1388  ضمن آماده سازی  3جلد کتاب در دوره راهنمائی به همراه 3 جلد کتاب راهنمای معلم آن ، 3 جلد کتاب دوره متوسطه و پیش دانشگاهی به همراه 3 جلد راهنمای معلم آن ، 5 جلد کتاب دوره تربیت معلم ، 6 جلد کتاب آموزش از راه دور  و 31 جلد کتاب جغرافیای استان ، ضمن اجرای دو برنامه کوتاه مدت و بلند مدت  موفق به تولید 3 فیلم ویدئویی شامل یک فیلم مستند برای دوره متوسطه ، یک فیلم داستانی علمی برای دوره راهنمائی و یک فیلم ترکیبی پویانمایی علمی برای دوره ابتدائی  شد. پس از آن طی سال های 1376تا 1378 سه نرم افزار تعاملی جغرافیا برای پایه های اول تا سوم راهنمائی تولید نمود و در سال های 1385 تا 1387 دو نرم افزار جغرافیایی با مشارکت بخش خصوصی و نظارت گروه جغرافیا برای سال های دوم وسوم متوسطه تولید نموده است.طی همین دوره 4 جلد کتاب کار ویژه دانش آموزان دوره راهنمایی و متوسطه تولید نموده است.هم چنین در سال های اولیه راه اندازی  تلویزیون آموزشی ، گروه جغرافیا 14 برنامه  45 دقیقه ای تحت عنوان " آشنایی با روش های نوین تدریس جغرافیا " تولید نموده که از این تلویزیون به نمایش در آمد. در این فاصله یک نرم افزار  آموزشی بر خط (تحت وب)  با عنوان روش های تدریس جغرافیا ویژه دوره تربیت معلم در کارنامه این گروه وجود دارد. در سال 1388 با همکاری سازمان نقشه برداری کشور 27000 برگ نقشه آموزشی ایران و 27000 برگ نقشه آموزشی جهان جهت استفاده در مدارس راهنمائی کشور تهیه شد که هرگز از سرنوشت  آن اطلاعی به دست نیامد . گفتنی است که همه هزینه های این طرح بر عهده سازمان نقشه برداری کشور بود و سهم سازمان پژوهش خدمات کارشناسی گروه جغرافیا بود.از سال 1364  مجله رشد آموزش جغرافیا به عنوان بخشی از بسته آموزشی با هدف پشتیبانی از برنامه های درسی این گروه و  حمایت از معلمان جغرافیا به صورت فصلنامه تولید می شود و تا کنون 96 شماره از آن طی 26 سال به چاپ رسیده و در شرف برگزاری جشن انتشار صدمین شماره آن است.

بنابراین اگر بخواهیم اجزای فرضی بسته آموزشی جغرافیا را برشماریم شامل: کتاب درسی دانش آموز، راهنمای معلم ، کتاب کار دانش آموز ، فیلم آموزشی ، نرم افزار آموزشی ، برنامه تلویزیونی ، نقشه های آموزشی ، مجله تخصصی به همراه سایت گروه جغرافیای دفتر برنامه ریزی و تالیف کتب درسی می باشد. همه این عناصر با حداقل امکانات تولید شده است به عنوان مثال رایانه مورد استفاده کارشنسان این گروه  از نوع پنتیوم3 می باشد که سال هاست از چرخه استفاده کاربران رایانه خارج شده است.

در این مدت طرح های دیگری نیز توسط این گروه تهیه شد که به دلایل متعددی امکان تولید آن ها فراهم نشد از جمله تهیه 31 فیلم آموزشی برای 31 استان به منظور پشتیبانی از کتاب های جغرافیای استان و طرح تولید تور های آموزشی به صورت نرم افزار های آموزشی  و فیلم های کمک آموزشی برای سایر پایه ها بوده است.

با چنین کارنامه ای  حال می توان دیدگاه کارشناسی این گروه را به منظور آسیب شناسی  علل عدم موفقیت در تولید بسته های آموزشی  مورد توجه قرار داد. در اولین  گام باید به  فقدان برنامه مدون که بتواند تعاریف و استاندارد های لازم را ارائه نماید ، تاکید نمود.حتی اگر این مشکل نیز به همت برنامه ریزان فراهم شود . به دلیل عدم امکان تصمیم گیری در زمینه آموزش معلمان  ، چندان سود مند نخواهد بود.فقدان فرهنگ استفاده از بسته های آموزشی معضل دیگری است که نظام آموزشی ما با آن روبروست .یافته های  حاصل از برگزاری دو دوره جشنواره الگو های تدریس مبتنی بر فناوری اطلاعات و دو مسابقه علمی  آنلاین  پشتوانه این مدعی است. فقدان نظام تشویقی و ارزشیابی از عملکرد معلمان و نبود انگیزه های لازم برای استفاده از اجزای نرم افزاری و سخت افزاری  بسته های آموزشی از علل دیگر  وضعیت فعلی است.به سخن دیگر معلمان ما پیش از آن که به ضرورت استفاده از بسته های آموزشی به عنوان بخشی از لوازم حرفه ای معلمی بنگرند به منافع احتمالی استفاده از آن می اندیشند.چرخ نظام آموزشی گسترده و پر طول و عرض ما به سنگینی در حال حرکت است و به جهت  دلمشغولی به مسائل اجرایی کمتر فرصت تامل و تعمق به مسائل کیفی آموزشی یافته است و به هردلیل قادر به نظارت کامل و کنترل عملکرد کیفی معلمان به شکل واقعی نیست  و بعضا بوسیله آمارهای غیر واقعی  سبب گمراهی مدیران و تصمیم گیرندگان   نظام آموزشی می شود و به شکل مداوم از رسیدن به قله های آرمانی و در خور خود بازمانده است.هنوز یک برنامه جامع درسی که بتواند هم چون طرح کلانی نقشه نظام آموزشی را به تصور در آورد و مورد مقایسه با سایر نظام های آموزشی جهان قرار گیرد تولید نشده است . برنامه ای که پاسخگوی تمام سوالات  یک نظام آموزشی مدرن باشد. در سال های اخیر نیز که زمزمه تولید اسناد بالا دستی به گوش رسید  و دو سند ملی آموزش و پرورش و برنامه درسی ملی  تولید شد هر یک به دلایل مختلف و مشخصی صرفا تزیین کننده قفسه  کتابخانه  ها شدند.در حالی که انتظار می رفت در هر دو سند مورد اشاره سرنوشت بسته آموزشی به روشنی پی گیری شود . سند اول عمده تلاش خود را معطوف به تبیین فلسف آموزش و پرورش نمود و برنامه دیگر نیز هیچگاه نتوانست مشخصه های چنین سندی را به نمایش بگذارد و در سطحی بسیار نازل به برخی تطورات کلامی محدود شد و فرصت موجود را تا مدت ها از  بین برد.

نکته بعدی نبود نظام تربیت نیروی متخصص در حوزه برنامه ریزی درسی است. در همه نظام های آموزشی جهان یکی از اساسی ترین اقدامات تدارک و تقویت زیر ساخت  های آن نظام آموزشی است .طی 20 سال گذشته دو دوره کارشناس برنامه ریزی درسی برای سازمان پژوهش تربیت شدند . پی گیری سرنوشت حرفه ای آنان و سهم هر یک در نظام آموزشی حکایت پر غصا ای است  که می تواند درس آموز هر مدیر دلسوزی باشد. در کنار این مساله به سهم نظام آموزشی ما از فارغ التحصیلان رشته برنامه ریزی درسی  به جهت عدم امکان استخدام آن ها  هم باید عنایت نمود.

کلام آخر اینکه مقوله  آموزش و پرورش مقوله ای بسیار پیچیده است یکی از غامض ترین مسایل آن ضرورت هم زمانی در اجرای چندین برنامه است. از جمله تولید برنامه های جدید درسی ، تربیت نیروی انسانی لازم ، تولید محتوای آموزشی جدید ،تولید نرم افزار ها و سخت افزارهای کمک درسی کتاب های کار ، کاربرگ های آموزشی کتاب های  راهنما و مرجع  معلمان، استانداردهای ارزشیابی از عملکرد معلمان ،برنامه های تلویزیونی ، اشیای آموزشی نظیر نقشه ها وانواع متنوع کره ، مجلات عمومی و تخصصی و.... در یک ظرف زمانی برنامه ریزی شده و زیر  نظر مدیران باتجربه امکان پذیر است . تصادفا این مقوله جایی برای آزمون وخطا نیست  .فرصت ها موجود اگر به درستی مدیریت نشود و مورد استفاده قرار نگیرد به تهدید های جدی بدل خواهد شدو این تهدیدات حوزه میدان عمل مدیران را تحدید خواهد کرد . راه برون رفت از چنین وضعیتی  سرمایه گذاری در قالب امکانات مورد نیاز است .به امید روزی که چنین امکاناتی برای مجموعه نظام آموزشی ما فراهم شود

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      چوبینه            مرداد 90

  
; ساعت ۱:۳۳ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ۱٧ آبان ۱۳٩٠