هدف هاي اين وبلاگ ارتقاي آموزش جغرافیا ارتقاي ديدگاه هاي منطقي معرفي برخي از شيوه هاي نوين آموزش ايجاد پل ارتباطي بين همه کساني که به جغرافیا وآموزش جغرافیا علاقه مندند پاسخ به پرسش هائي که در زمينه کتاب هاي درسي جغرافیا مطرح مي شود معرفي برخي از وب سايت ها و نرم افزارهاي مناسب جغرافیا طرح پرسش ها ،اخبار و سرگرمي هاي جالب جغرافیا مخاطبان وبلاگ دانش آموزان ، معلمان جغرافیا و علوم ، دانشجويان جغرافیا ، استادان آموزش جغرافیا و همّه کساني که به جغرافیا و آموزش آن علاقه مندند

کاربرد رايانه در آموزش جغرافيا - قسمت هفتم

آموزش از راه دور (Distance Education) و آموزش الكترونيكي E-Larning

          از جمله امكانات آموزشي كه شبكه‌هاي اطلاع‌رساني فراهم مي‌كنند، يكي آموزش از راه دور است. پست الكترونيك، كنفرانس‌هاي ويديويي و موانع زماني و مكاني را پشت سر گذاشته و افق جديدي را پيش روي آموزش‌گيرندگان گشوده است. از اين رو، ابتدا لازم است نگاهي گذرا به ساختار آموزشي از راه دور بيندازيم و البته در اين نگاه، عمدتاً به قابليت‌هاي شبكه‌هاي اطلاع‌رساني و نقش آن‌ها در آموزش از راه دور توجه خواهيم كرد. آموزش از راه دور يك روش آموزشي است كه در آن آموزش‌دهنده و آموزش‌گيرنده به وسيله‌ي زمان، مكان و يا هردو از هم جدا شده‌اند. مواد آموزشي به مكان‌هاي دورتر ازطريق يكي از روش‌هاي كتاب، جزوه، متن، گرافيك، نوار صوتي و تصويري، ديسك نوري، اينترنت يا آموزش روي خط (Online) كنفرانس ويديويي يا صوتي، تلويزيون‌هاي دوسويه، دورنگار و ماهواره منتقل مي‌شود. [1] اين نكته را بايد يادآور شد كه آموزش از راه دور هيچ‌گاه مانعي براي استفاده از كلاس‌هاي آموزشي سنتي نخواهد بود. اصطلاحاتي كه در اين زمينه معمول است، عبارت‌اند از:

آموزش بر پايه‌ي رايانه يا Computer-based training = CBT

آموزش بر پايه‌ي اينترنت يا Internet-based training = IBT

آموزش بر پايه وب يا Web-based training = WBT

مزاياي WBT بر CBT به علت حفظ مزاياي آموزش‌هاي سنتي است. گاهي WBT را مترادف با IBT به‌كار مي‌برند كه به آن آموزش Online نيز گفته مي‌شود. حال كه بحث به اين‌جا رسيد، لازم است مختصري نيز به بحث عميقاً آموزشي e-Learning يا آموزش الكترونيكي نيز اشاره‌اي كنيم چرا كه گاهي اين اصطلاحات به جاي يك‌ديگر به‌كار گرفته مي‌شوند. پرداختن به اين موضوع، حداقل فايده‌اي كه دارد، تفكيك و تميز اين مقولات آموزشي از يك‌ديگر است. E-Learning تحت عنوان‌هاي يادگيري Online، آموزش‌هاي برمبناي وب، آموزش برمبناي رايانه و آموزش از راه دور شناخته مي‌شود كه ازطريق اينترنت قابل دستيابي است و يك تجارت اقتصادي رو به رشد نيز مي‌باشد. بسياري از كلاس‌هاي آموزش e-Learning به اين منظور طراحي شده‌اند تا به شما اجازه دهند در همان محلي كه قرار داريد آموزشي ببينيد و بسياري از اين كلاس‌ها موضوعات زيادي از لوله‌كشي ساختمان و باغباني تا برنامه‌هاي كاربردي نرم‌افزاري تجاري را ارائه مي‌كنند. [2]

          از سوي ديگر، مي‌دانيم كه آموزش براي اين كه كارآمد و اثرگذار باشد بايد بتواند حواس افراد را به خود جلب كند و آن‌ها را مجذوب نگه دارد. سيستم عصبي مغز كه بر امر توجه و دقت نظارت دارد، بسيار سريع خسته مي‌شود. عصب‌ها نياز دارند كه در هر سه تا پنج دقيقه استراحت كنند. در غير اين صورت، سرعت واكنش آن‌ها كاهش مي‌يابد. پس يك اصل مهم مي‌گويد: در آموزش اگر جذب موضوع نشده باشيد، به آن خوبي كه بايد مطالب را ياد نخواهيد گرفت. كليدهاي آموزشي موفقيت‌آميز عبارت‌اند از:

تنوع در انواع محتوا

ايجاد تعامل براي جلب توجه

بازخورد سريع براي اين كه اگر مطالبي به غلط جا افتاده‌اند، تصحيح شوند.

تشويق به تعامل با ساير يادگيرنده‌ها و با معلم

دوره‌هاي آموزش الكترونيكي داراي عناصري هستند كه كاربر كنترلشان مي‌كند. اين امر در كلاس‌هاي عادي امكان‌پذير نيست. (مثلاً تكرار فرايند فرسايش رودخانه‌ها يا چگونگي نفوذ مواد مذاب در لايه‌هاي رسوبي و) بدترين تجربه‌اي كه هر كس ممكن است در يك محيط آموزش الكترونيكي با آن مواجه شود، مشاهده‌ي مواد آموزشي قديمي و مكتوب است كه صرفاً به صورت رايانه‌اي درآمده باشد. [3]

          در ايران، بيش از 9 سال است كه در زمينه‌ي آموزش الكترونيكي فعاليت مي‌شود اما به علت مشكلات سخت‌افزاري و كندي سرعت اينترنت در داخل كشور بحث جدي درمورد آموزش مبتني بر وب انجام نگرفته است و در بدو امر، آموزش بر پايه رايانه (CBT) تقريباً به فاصله‌ي 2 سال پس از امريكا و اروپا با توليد CDهاي آموزشي آغاز رشد.[4] برگزاري اولين همايش آموزش الكترونيكي در خرداد ماه سال 1382 نشان داد كه نه تنها بخش خصوصي در زمينه‌ي آموزش‌هاي Online فعاليت‌هاي گسترده‌اي را آغاز كرده است بلكه براساس آمار غيررسمي، تعدادي از دانش‌آموزان فعلي در حال آموزش در شبكه‌هاي وب هستند.

          به طور خلاصه، e-Learning يا آموزش ازطريق الكترونيكي عبارت است از آموزشي كه جامع است و شمول دارد براي همه در هر مكان و هر زمان و با هر سرعتي يعني اين كه آموزش‌دهنده، مطالب آموزشي را به وسيله‌ي اينترنت يا اينترانت دراختيار آموزش‌گيرنده قرار مي‌دهد و آموزش‌گيرنده در هر كجاي دنيا كه باشد، مي‌تواند از آن استفاده كند و با هر روش (هر وسيله الكترونيكي) كه در عصر حاضر قابليت ايجاد تماس را دارند، مي‌توان اين اطلاعات را منتقل كرد و در اين روش آموزشي، زمان و مكان از فرايند آموزش حذف مي‌شوند و اين دو عامل بسيار مهمي هستند كه در مسائل آموزشي ايجاد اشكال مي‌كنند.[5]

از چه طريقي مي‌توان آموزش الكترونيكي را ارائه كرد؟

            اشاره شد كه هرگاه اطلاعات از يك نقطه به نقطه‌ي ديگري و يا از آموزش‌دهنده به آموزش‌گيرنده ازطريق الكترونيكي رد و بدل شود، به آن آموزش الكترونيك مي‌گوييم. براي اين كه بتوانيم اين اطلاعات را مبادله كنيم، مي‌توانيم از اينترنت، اينترانت، اكسترانت، ماهواره، تله ويديو، تلويزيون دوسويه و CD هاي آموزشي استفاده كنيم. اگرچه خود اينترنت قابليت‌هايي نظير e-mail يا پست الكترونيكي، تله كنفرانس، voice chat, chat و را فراهم مي‌كند كه امكان تبادل اطلاعات را به‌وجود مي‌آورد.

آموزش مجازي Virtual education

          شايد شما هم اصطلاحات دولت مجازي يا دولت الكترونيكي، شهر اينترنتي و اقتصاد الكترونيكي را شنيده باشيد. اين اصطلاحات به دليل ارتباطي كه با يك‌ديگر دارند و سرانجام همه‌ي آن‌ها به شبكه‌هاي اطلاع‌رساني جهاني ختم مي‌شود درموارد مختلف مي‌بايست مورد توجه قرار گيرند. به عبارت ديگر، در پي آشنايي با شبكه‌هاي اطلاع‌رساني و انواع آن بحث آموزش از راه دور و آموزش الكترونيكي مطرح است كه سرانجام ما را به موضوع آموزش مجازي مي‌رساند كه شايد جلوه عملياتي از آموزش الكترونيكي يا مشرف بر آن باشد. اگر تصور مدارس بدون ديوار قدري مشكل باشد، تصور دانشگاه‌هاي Online زياد سخت نيست. ديگر لازم نيست كه افراد حتماً در يك دوره‌ي آموزشي دانشگاهي ثبت‌نام كنند و وقت و انرژي آن‌ها به خاطر مقررات دست و پاگير اين مؤسسات آموزشي تلف شود. آن‌ها مي‌توانند در داخل منزل و فقط با ارتباط رايانه‌ي شخصي خود با شبكه‌هاي اطلاعاتي مورد نياز، به تنهايي بر مسائل آموزشي‌شان فايق آيند.[6] در اين مورد، ذكر يك مثال مي‌تواند به روشن‌تر شدن بحث كمك نمايد. در برج‌هاي مجلل و سالن‌هاي گرد پلي‌تكنيك تماسك (temasek) سنگاپور خدماتي ارائه مي‌شود كه هر دانشجويي آرزوي آن را دارد. پيشرفته‌ترين كتابخانه‌ها و بانك‌هاي اطلاعاتي، ثبت‌نام آسان، استادان راهنما، كتاب‌هاي راهنماي مطالعه، مشاوره مالي براي شهريه و خدمات ديگر و و دريافت اين همه بدون تلف كردن ساعت‌ها وقت يا انرژي در صف‌هاي انتظار اما چون بايد ديد تا باور كرد. چه‌طور است به سرعت چرخي در مركز دانشجويي بزنيم. با فشار چند كليد در شبكه اينترنت آن‌جا هستيم. به دنياي تحصيل رايانه‌اي روي خط (Online) خوش آمديد. دانشجويان در سرتاسر جهان مي‌توانند در كلاس‌هاي تماسك ثبت نام كنند، آن هم در هر رشته‌اي از مهندسي گرفته تا گردشگري و حتي رشته آشنايي با خط ژاپني كاتاكانا. زمان و مسافت ديگر مانعي بر سر راه آموختن نيست چرا كه دانشجويان متناسب با برنامه‌ي زماني خود، دوره‌هايي را كه به اين منظور طراحي شده‌اند، با استاد راهنما و اطلاعات اضافي كه ازطريق پست الكترونيكي و ديسك نوري و كتابخانه‌هاي رايانه‌اي شبانه‌روزي در دسترس هستند، به رايانه‌ي خود منتقل مي‌كنند. امتحانات، ارائه‌ي تكاليف و حتي مشورت خصوصي با استادان يا دانشجويان ديگر، همه در آرامش خانه انجام مي‌شود. [7] اگر نخواهيم به وسعت مطالبي كه اشاره شد، بپردازيم و يا حتي نخواهيم با اصلاحاتي هم‌چون آموزش و پرورش مجازي، مدارس مجازي (Virtual School) آشنا شويم اما لازم است تاحدودي درمورد كلاس‌هاي مجازي بدانيم و اطلاع از چند و چون كلاس‌هاي مجازي (Virtual classroom) مي‌تواند مفاهيم ديگر را نيز به ذهن متبادر نمايد. كلاس درس مجازي بر پايه‌ي سرويس گروه‌هاي گفت‌وگو يا Descassion Groups بر روي شبكه اطلاع‌رساني شكل مي‌گيرد. اين گروه‌هاي گفت‌وگو، مجموعه‌اي از كاربران شبكه‌هاي اطلاع‌رساني هستند كه به موضوع خاصي علاقه‌مند مي‌باشند. مثل گروه‌هاي گفت‌وگوي شبكه بيت نت (Bitnet) كه شبكه آكادميك جهاني است و صرفاً موضوعات علمي تبادل مي‌شود. [8] هرگاه يك يا چند گروه گفت‌وگو پيرامون موضوع مشتركي با يك‌ديگر ارتباط برقرار نمايند، يك كلاس درس مجازي شكل مي‌گيرد. اگر چه برخي از كلاس‌هاي درس مجازي الزاما مي‌بايست توسط يك استاد يا مربي هدايت شود اما صرفاً جمع شده گروهي از افراد پيرامون موضوع واحد فضاي كلاس مجازي را به‌وجود مي‌آورد. مؤسسات خصوصي كه اقدام به راه‌اندازي كلاس‌هاي درس مجازي كرده‌اند، براي استفاده شركت‌كنندگان از مطالب و موضوعات ارائه شده در اين كلاس‌ها وجهي را دريافت مي‌دارند و شايد پرداخت وجه مشخصه متمايزكننده كلاس درس مجازي از تالارهاي گفت‌وگوي عمومي باشد كه صرفاً تبادل‌نظر و بحث بين افراد انجام مي‌شود و اين مباحث به وسيله‌ي فردي هدايت مي‌گردد. در كلاس‌هاي درسي مجازي يكي از معمولي‌ترين راه‌هاي انتقال اطلاعات، استفاده از پست الكترونيكي يا e-mail است. پست الكترونيكي پايه‌اي‌ترين سرويس در شبكه‌هاي اطلاع‌رساني جهاني است. از اهميت اين سرويس بر روي شبكه‌هاي جهاني، همين بس كه پست الكترونيك به عنوان يكي از ده تكنولوژي برتر قرن بيستم شناخته شده است. ساده‌ترين فعاليتي كه در شبكه‌هاي اطلاع‌رساني براي تبادل اطلاعات مي‌توان انجام داد، استفاده از پست الكترونيك است.

مزايا و معايب آموزش مجازي



[1] - استفاده از شبكه الكترونيكي در برنامه‌هاي آموزش از راه دور در فيليپين، داريوش باقريان، خبرنامه انفورماتيك شماره 78، ص 37.

[2] - آموزش ازطريق شبكه e-Learning، جين پل بالاجاديا، ژيلا ترابي، نشريه علم الكترونيك و كامپيوتر شماره 289، مرداد 80، ص 46.

[3] - آموزش الكترونيكي e-Learning، نشريه بزرگراه رايانه، شماره 49.

[4] - آموزش الكترونيكي در ايران، مهندس نيروشك، ماهنامه آموزش و پژوهشي و اطلاع‌رساني، ص 80.

[5] - چگونگي بهره‌گيري از آموزش الكترونيك، دكتر سعيد گنجعلي‌زاده، تدبير شماره 125.

[6] - قرن اطلاعات و جامعه مجازي، ابوالفضل ذوالفقاري، مجله سروش شماره 834.

[7] - بازار پررونق تحصيل كامپيوتري، اي، او، چت. ترجمه هايده عبدالحسين‌زاده، پيام يونسكو 341، اسفند 79، ص 12.

[8] - كلاس درس مجازي،‌ ابراهيم نقيب‌زاده مشايخ، گزارش كامپيوتر 135، اسفند 75، ص 25.

  
; ساعت ۸:۱٠ ‎ق.ظ روز چهارشنبه ٢ اردیبهشت ۱۳۸۳