هدف هاي اين وبلاگ ارتقاي آموزش جغرافیا ارتقاي ديدگاه هاي منطقي معرفي برخي از شيوه هاي نوين آموزش ايجاد پل ارتباطي بين همه کساني که به جغرافیا وآموزش جغرافیا علاقه مندند پاسخ به پرسش هائي که در زمينه کتاب هاي درسي جغرافیا مطرح مي شود معرفي برخي از وب سايت ها و نرم افزارهاي مناسب جغرافیا طرح پرسش ها ،اخبار و سرگرمي هاي جالب جغرافیا مخاطبان وبلاگ دانش آموزان ، معلمان جغرافیا و علوم ، دانشجويان جغرافیا ، استادان آموزش جغرافیا و همّه کساني که به جغرافیا و آموزش آن علاقه مندند

کاربرد رايانه در آموزش جغرافيا - قسمت اول

كاربرد رايانه در آموزش جغرافيا

 

 

دكتر مهدي چوبينه

Choobineh@programmer.net

 

تير ماه 1382


 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                                                                                                          صفحه

مقدمه                                                                                                                                                                                                                 1

رايانه چيست؟                                                                                                                                                                                      2

آموزش جغرافيا                                                                                                                                                                                       4

تاريخچه استفاده از رايانه در آموزش                                                                                                                                       4

سواد رايانه‌اي                                                                                                                                                                                              6

نقش رايانه‌ها در تربيت شهروند قرن بيست‌ويكم                                                                                                                  9

توانايي رايانه براي كمك به آموزش                                                                                                                                     11

شبكه‌هاي اطلاع‌رساني                                                                                                                                                                   13

آينده نظام آموزشي در عصر اطلاعات و ارتباطات                                                                                                    16

تاريخچه شبكه اطلاع‌رساني جهاني                                                                                                                                         20

اينترنت چيست؟                                                                                                                                                                                    23

اينترنت چگونه كار مي‌كند؟                                                                                                                                                    24

آموزش از راه دور و آموزش الكترونيكي                                                                                                                                26

از چه طريق مي‌توان آموزش الكترونيكي را ارائه كرد؟                                                                                         29

آموزش مجازي                                                                                                                                                                                      29

مزايا و معايب آموزش مجازي                                                                                                                                                      32

مزاياي كلاس‌هاي مجازي                                                                                                                                                              34

عنوان                                                                                                                                                                                                          صفحه

معايب كلاس‌هاي مجازي                                                                                                                                                              34

موارد استفاده از رايانه در آموزش جغرافيا                                                                                                                             35

چه موضوعات جغرافيايي را با استفاده از رايانه بهتر مي‌توان آموزش داد؟                                                  36

آدرس‌هاي اينترنتي قابل استفاده در آموزش جغرافيا                                                                                                     37

فعاليت‌هايي كه شركت‌كنندگان در اين دوره انجام خواهند داد                                                                                42

فهرست منابع                                                                                                                                                                                         42

فرهنگ اصطلاحات                                                                                                                                                                         44

ضمائـــم:                                                                                                                                                                                                   45

فعاليت‌ جهاني براي آموزش                                                                                                                                                             46

بهترين سايت‌هاي علمي جهان                                                                                                                                                48

طريقه جست‌وجو در اينترنت                                                                                                                                                  49

نمونه‌اي از آدرس‌هاي اينترنتي درمورد موضوعات جغرافيايي ايران                                                                 52

 

 

 

 

 


 

مقدمــه

يكي از برندگان جايزه‌ي نوبل شيمي زماني گفته بود: نمي‌توان آينده را پيش‌بيني كرد اما مي‌توان آن را تدارك ديد، شايد كم تر كسي تصور مي‌كرد كه در اين چند ساله‌ي اخير بحث توسعه‌ي فناوري اطلاعات و سواد رايانه‌اي به حدي جدي شود كه تمام ابعاد زندگي بشر امروز را در هر سطحي از توسعه‌ي اقتصادي كه هستند، متأثر نمايد. از اين رو، آموزش‌هاي رسمي كه نقش بسيار حساس و مهم در تحولات زندگي نسل آينده دارند، نمي‌توانند مبري از اين تأثير باشند؛ بنابراين ما نيز بايد خود را براي مواجهه با جهان آينده تدارك ببينيم. «اگر قرن بيستم را قرن انفجار دانش و اطلاعات ناميده‌اند، قرن حاضر را قرن انقلا ب ارتباطات و يا انقلاب انفورماتيك مي نامند. در قرن حاضر، كالايي به نام اطلاعات به عنوان كالاي استراتژيك معرفي شده و معيار توسعه‌يافتگي قرار مي‌گيرد.»[1]  طبيعي است نظام آموزشي، برنامه‌هاي درسي مي‌بايست متناسب با چنين چشم‌اندازي همگام بوده و مخاطبين خود را حداقل با آن آشنا نمايد. اگرچه بر وظيفه هر برنامه آموزشي است كه زمينه‌هاي لازم براي ورود به موضوعات روز و تأمين نيازهاي فردي و اجتماعي آتي فراگيران را فراهم نمايد. با قبول اين مقدمه، برنامه‌هاي درسي طريق اولي بايد بتوانند فرصت‌هاي لازم جهت آموختن فنون و مهارت‌هاي زندگي آينده را دراختيار مخاطبين خود قرار دهند. در اين بين، دانش جغرافيا كه ماهيتي بين رشته‌اي دارد، از يك سو به مسائل علوم محض تنه مي‌زند و از سوي ديگر،‌مشخصه‌هاي آموزشي علوم انساني با همه‌ي ابعاد آن را در خود دارد. بدين جهت، قابليت بيش‌تري نسبت به علوم يك بعدي در ارائه‌ي فرصت‌هاي آموزشي براي يادگيرندگان فراهم مي‌كند. رايانه‌ها و برنامه‌هاي چندرسانه‌اي آن طبيعتاً سازگاري بيش‌تري با علوم جغرافيايي دارند. در اين مختصر، سعي شده است ضمن بيان مشخصات فناوري اطلاعات به نقش رايانه‌ها در انتقال مفاهيم آموزشي جغرافيا اشاره شود. طبيعي است براي ورود به چنين بحثي، ناگزير به پرداختن مباحث زيربنايي در هر دو حوزه سواد رايانه‌اي و آموزشي جغرافيا خواهيم بود و اميدوار باشيم تا در آينده‌اي نه چندان دور، معلمان جغرافيا به دليل ارتباط تنگاتنگ بين مسائل آموزشي جغرافيا و سواد رايانه تحصيل كرده در اين مسير، بتوانند اين مجموعه را غني‌تر نمايند.

رايانه چيست؟

        رايانه يا كامپيوتر يا به اختصار PC ماشين‌هاي پردازش داده‌ها هستند كه در سير تكاملي خود از تكنولوژي چرتكه آغاز شده و به اختراع ترانزيستور و آي‌سي‌هايي كه مجتمعي از نيمه هادي‌ها بودند، ختم شد؛ بنابراين، رايانه‌ها ماشين‌هايي هستند كه براساس اطلاعاتي كه دريافت مي‌كنند، با برنامه‌هايي كه از قبل براي آن‌ها تدارك ديده شده و يا به وسيله‌ي استفاده‌كننده به‌وجود آمده، نسبت به پردازش آن اطلاعات اقدام مي‌نمايند و اطلاعات جديدي را فراهم مي‌آورند اما قابليت‌هاي اين ماشين به همين مختصر ختم نمي‌شود. امروزه رايانه‌ها قادرند در تمام ابعاد زندگي بشر حضور داشته باشند. شما وقتي بليط قطار يا هواپيما تهيه مي‌كنيد، وقتي از دستگاه‌هاي خودپرداز حقوق دريافت مي‌داريد و يا در بيمارستان‌ها بيماري را بستري مي‌كنيد همه و همه به وسيله‌ي رايانه‌ها اين اقدامات را بدون اشتباه انجام مي‌دهيد اما بازهم توانايي رايانه‌ها به آن چه اشاره شد، ختم نمي‌شود و در ادامه اين مباحث با توانايي‌هاي ديگر رايانه آشنا خواهيم شد اما بد نيست كه بدانيم براساس تكامل رايانه‌ها چهار نسل متفاوت در تاريخ آن به وجود آمدند كه هريك از اين نسل‌ها مقارن با يك تحول در توليد وسايل الكترونيك بود به طوري كه رايانه‌هاي نسل اول با اختراع لامپ‌هاي خلاء توسط جان ماچلي و جي پرسپراكرت در دانشگاه پنسيلوانيا ساخته شد و رايانه‌هاي نسل دوم با اختراع ترانزيستور و نسل سوم مقارن اختراع IC يا مدارهاي مجتمع و رايانه‌هاي فعلي كه نسل چهارم رايانه‌ها هستند. با استفاده از LSI يا مدارهاي بسيار مجتمع تا ULSI يا مدارهاي فوق مجتمع حمايت مي‌شوند.

 

نسل‌هاي رايانه*

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول مشخصات انواع رايانه‌ها *

 

آموزش جغرافيا

برخلاف تصور بسياري از متخصصان جغرافيا كه موضوع آموزش جغرافيا را با موضوع علم جغرافيا و يا ماهيت علم جغرافيا اشتباه فرض مي‌نمايند، آموزش جغرافيا شاخه‌اي از رشته جغرافياست كه متأسفانه به دليل عدم وجود اين رشته در دانشگاه‌هاي داخل، كم‌تر مورد توجه بوده و خلاء ناشي از اين تخصص به وسيله‌ي متخصصان موضوعي علم جغرافيا كه با زمينه‌هاي متنوع علوم تربيتي و روان‌شناسي رشد و يادگيري آشنا هستند، تأمين مي شود. به اين ترتيب مي‌توان آموزش جغرافيا را چنين تعريف كرد: «مجموعه‌اي از فعاليت‌ها، دانش‌ها و مهارت‌هاي علوم تربيتي، (روان‌شناسي رشد روان‌شناسي يادگيري، كليات فنون و روش‌هاي تدريس، مباني برنامه‌ريزي درسي) و دانش و مهارت‌هاي بنيادي جغرافيايي كه يك متخصص جغرافيا لازم دارد تا بتواند مفاهيم جغرافيايي را به مخاطبين منتقل نمايد را آموزش جغرافيا مي‌نامند» و اين در حالي است كه مي‌بايست موضوع آموزش‌هاي رسمي را از آموزش‌هاي غيررسمي و هم‌چنين برنامه‌هاي درسي آشكار را از برنامه‌هاي درسي پنهان تفكيك نمود.

        آموزش را انتقال معلومات و مهارت‌هايي به ديگران مي‌دانند كه ضمن كارآيي، موجب تحول و دگرگوني در رفتارها نيز بشود. آموزشي كه به صورت برنامه‌ريزي شده، منظم و هدفدار در نظام آموزش و پرورش صورت مي‌گيرد «آموزش رسمي» ناميده مي‌شود.

تاريخچه استفاده از رايانه در آموزش

        اگر روزگاري انواع فيلم‌هاي آموزشي، مستند، خبري، تفريحي و سفارشي ازطريق تلويزيون و نوارهاي ويدئويي به نام فناوري در حوزه‌ي تعليم و تربيت به كمك گرفته مي‌شدند و بهره‌وري كار را افزايش مي‌دادند، امروزه رايانه‌ها به عنوان فناوري پيشرفته چنين نقشي را ايفا مي‌كنند. رايانه‌ها در كلاس درس، در برنامه‌ريزي‌هاي آموزشي، در الگوسازي‌ها، در كتابخانه‌ها، در راهكارهاي تدريس، در حل مسائل و رفع مشكلات معلم و شاگرد تأثير بسياري دارد ولي همان‌طور كه فناوري سيطره‌ي وسيعي را دربر دارد. رايانه‌ هم به عنوان نوعي از اين فناوري، مفاهيم مختلفي را در ذهن متبادر مي‌سازد».[2]

        امروزه «يك قرن از آغاز استفاده از وسايل جديد آموزشي مي‌گذرد. به‌كارگيري اين ابزار در مدارس امريكا در سال 1900 آغاز شد. در ايران نيز از سال 1341 براي اين منظور اداره‌اي در وزارت فرهنگ تأسيس شد اما فن‌آوري آموزشي با مفهوم مشكل‌گشايي در امر آموزش همانند ساير كشورهاي در حال توسعه، چندان پيشرفتي نداشته است.»[3]

        هدف اساسي از منظور داشتن آموزش فناوري در برنامه‌هاي درسي، ايجاد «سواد فناوري» در سطوح گوناگون تحصيلي و بهره‌مند كردن تمام دانش‌‌آموزان از دستاوردهاي ارزشمند فناوري و مجهز كردن آن‌ها به سلاح لازم براي استفاده‌ي مفيد از آن است. در اين زمينه انگلستان، ژاپن و امريكا از پيش قراولان طي اين طريق بوده‌اند. گسترده‌ترين تلاش در اين زمينه از آن انجمن بين‌المللي آموزش فناوري است كه از سال 1994 با اجراي پروژه فناوري براي همه‌ي امريكايي‌ها به تهيه و تدوين بنيادهاي فلسفي و منطق ارائه، برنامه و نيز پيشنهاد چهارچوب استانداردها و بالاخره محتواي آموزش فناوري در سطوح گوناگون تحصيلي پرداخته است.[4] اگرچه در اشاعه‌ي يك پديده در مسائل آموزشي اختلاف ناچيزي وجود دارد اما بحث فناوري رايانه‌اي با ساير مقولاتي از اين دست، تفاوتي آشكار دارد و آن تفاوت اين است كه سرعت توسعه و گسترش اين فناوري با ساير پديده‌ها بسيار نامتجانس است. تصاعد هندسي رابطه زماني و مكاني در گسترش اين فناوري به نحوي بوده است كه بسياري از صاحب‌نظران را نيز مبهوت نموده است. از اين رو، ضروريست بخش عمده‌اي از توجه برنامه‌ريزان درسي و معلمان معطوف اين موضوع باشد و براي آينده‌ي نه چندان دور به اين مهم بپردازند. غفلت از اين نكته ‌ي اخير، تبعات ناخوشايندي در همه‌ي زمينه‌هاي آموزشي خواهد داشت.

سواد رايانه‌اي:

        به نظر مي‌رسد مقدم بر آشنايي با سواد رايانه‌اي، مي‌بايست با سواد فناوري آشنا شويم و طبيعتاً مقدم بر سواد فناوري، لازم است خود فناوري را بشناسيم. فناوري يعني علم و فن انجام دادن كارها ازطريق كاربست دانش (يغما، عادل. 1380) و سواد فناوري عبارت است از: توانايي و قابليت افراد در فهم درست، اراده كردن، كاربرد و ارزيابي فناوري است.

        سواد فناوري بسيار فراتر از دانش مربوط به رايانه و كاربرد آن است. سواد فناوري، چشم‌اندازي كلي بر دانش، ماهيت، رفتار، قدرت و نتايج مترتب بر هر نوع فناوري از جانب هر شهروند است[5] و آموزش فناوري، بخشي از آموزش‌هاي مدرسه‌اي است كه با هدف ايجاد سواد فناوري، با رويكرد حل مسئله ازطريق موضوعات درسي گوناگون و با رعايت اصول فناوري طي برنامه‌ي درسي مشخص و به عنوان جزئي از آموزش عمومي رسمي، در مدارس عرضه مي‌شود و از آن‌جا كه فناوري در جامعه‌ي امروز امري بسيار مهم است، ضرورت دارد كه هر فرد از سواد فناوري به ميزان لازم برخوردار باشد و نيز از آن‌جا كه هدف از آموزش فناوري، ارائه‌ي دانش و اطلاعات فناوري به عنوان بخشي از آموزش‌هاي رسمي و پايه‌اي براي همه‌ي مردم است، مدرسه مناسب‌ترين مكان براي ايجاد و گسترش سواد فناوري است.2

 

 

سير تاريخي استفاده از فناوري آموزشي كه نهايتاً منجر به استفاده از رايانه در امر آموزش شد.[6]

 

 

 

 



[1] - قرن اطلاعات و جامعه مجازي، ابوالفضل ذوالفقاري، مجله سروش شماره 834، ص 8.

* - رايانه‌هاي امروزي، اميراسعد انزابي، مجتمع فني تهران.

* * - براي اطلاعات بيش‌تر مي‌توانيد به كتاب مباني علم رايانه سال سوم رشته رياضي-فيزيك مراجعه فرماييد.

1- ميلي           معادل             3- 10

2- ميكرو          معادل             6- 10

3- نانو           معادل             9- 10

4- پيكو           معادل             13- 10

[2]- با يك گل بهار مي‌شود. نقدي بر جايگاه آموزش فناوري در نظام آموزش عمومي در ايران، همشهري، 24/7/80.

[3] - تجهيزات آموزشي، زيربناي آموزشي، رسول رازقندي، نشريه صنايع پلاستيك، شماره 172.

[4] -آموزش فناوري، تعاريف، ويژگي‌ها و استانداردها، فرخ‌لقا رئيس‌دانا، رشد تكنولوژي آموزشي، شماره 140.

[5]و2 - همان منبع به نقل از بروشور آموزش فناوري، انجمن بين‌المللي آموزش فناوري.

[6] - برنامه‌ريزي تلويزيون آموزشي، الن هنكاك، محبوبه مهاجر، نشر سروش، 1368.

  
; ساعت ٩:٢٧ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٦ بهمن ۱۳۸٢