آموزش جغرافیا در ایران

به دنبال گزارش مواردي از پديده فرونشست زمين در مناطق مختلف كشور از جمله ورامين، رفسنجان، زرند كرمان و همدان، بررسي‌هاي كارشناسان سازمان نقشه‌برداري و زمين‌شناسي حاكي از بروز اين پديده مخرب در جنوب تهران است. براساس محاسبات و اندازه‌گيري‌هاي صورت گرفته از سوي سازمان نقشه‌برداري از سال 74 تاكنون سطح وسيعي از اراضي جنوب تهران در محدوده مناطق 17، 18 و 19 به ويژه اطراف محدوده اتوبان آزادگان بين 60 تا 187 سانتي‌متر فرونشست داشته‌اند. رييس گروه زمين شناسي مهندسي سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور در گفت‌و‌گو با خبرنگار علمي خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا) با اشاره به تشكيل يك تيم تحقيقاتي ويژه جهت بررسي اين پديده اظهار داشت: اندازه‌گيري تغييرات ارتفاع سطح زمين در جنوب تهران كه از سال 74 به بعد به طور مداوم انجام شده نشان مي‌دهد كه در منطقه دشت جنوب غربي اتوبان آزادگان، بيرون از محدوده مناطق 18 و 19 در سطحي وسيع زمين در حال فرونشست است. وي تصريح كرد: ميزان اين فرونشست در حدود سالانه 20 سانتي متر است كه در برخي نقاط به يك متر و 87 سانتيمتر نيز رسيده است. مهندس بلورچي در عين حال با طبيعي خواندن وقوع اين پديده در اراضي دشتي خاطرنشان كرد: در همه جاي دنيا زماني كه برداشت بي‌رويه از سفره‌هاي آب زيرزميني صورت بگيرد، با ايجاد فضاهاي خالي و لايه‌هاي خاك امكان بروز چنين پديده‌هايي شدت مي‌گيرد. پديده فرونشست در جنوب تهران در بافت صنعتي و كشاورزي منطقه و در اثر مصرف بالاي منابع آب از سوي همين واحدها رخ داده و در حال حاضر هيچ خطري واحدهاي مسكوني منطقه را كه بافت قديمي دارند تهديد نمي‌كند و هيچ نگراني در اين زمينه وجود ندارد. اين متخصص زمين‌شناسي خاطرنشان كرد: در امريكا يكي از بيشترين نشست‌هايي كه اندازه‌گيري شده در حدود 15 متر بوده ولي به دليل وسعت زياد آن منطقه تيپيك، بروز پديده ‌فرونشست ملموس نبوده و مردم همچنان در سطح منطقه زندگي و فعاليت دارند و تنها با كاهش ميزان مصرف آبهاي زيرزميني و مديريت منابع آب روند آن را كنترل كرده‌اند. رييس گروه زمين‌شناسي مهندسي سازمان زمين شناسي كشور در ادامه بر ضرورت اصلاح شيوه‌هاي كنوني برداشت منابع آب زيرزميني در كشور تاكيد كرد و اظهار داشت: متاسفانه بهره‌برداري از آبهاي زيرزميني به وسيله قنات كه يك سيستم كاملا هوشمندانه و هماهنگ با محيط و بدون نياز به برق است، فراموش شده و آب مورد نياز با موتورهاي قوي از چاه بيرون كشيده شده و هر ساله با كف شكني عمق چاه را زياد مي‌كنيم در حالي كه تنها تا عمق مشخصي آب وجود دارد و اين دريا نامتنايي نيست. وي افزود: در دشتها علاوه بر چاههاي مجاز، در حدود دو برابر آنها چاه‌هاي غيرمجاز داريم كه توسط اهالي حفر شده و ميزان مصرف در بيشتر چاه‌ها نيز بيش از مقادير تعيين شده مجاز است. وي در باره منشاء بروز پديده فرونشست زمين به ايسنا گفت: كارستي شدن سنگ‌هاي كربناته گچي يا نمكي و انحلال اين سنگ‌ها در زير باعث ايجاد فضاهاي شده و وقتي رسوبات لايه‌هاي بالايي روي فضاهاي خالي مي‌ريزند اين پديده رخ مي‌دهد . علت ديگر اين پديده فرسايش زيرزميني و نشست خاكهاست البته پيش‌بيني ما اين است كه در تهران مدل كارستي نخواهيم داشت چون سازندهاي كارستي در اعماق خيلي زياد (حدود 100 متر) وجود دارند. وي در ادامه به تبيين ويژگي‌ها و تفاوتهاي پديده «فرو نشست» و «فروچاله» پرداخت و گفت: پديده فرو نشست وسعت زيادي حدود چند كيلومتر دارد. سرعت نشست در آن خيلي كم و غيرقابل لمس بوده و معمولا همراه با خطر نيست تنها پديده اين نشست ناحيه‌اي از بين رفتن سفره‌هاي آب زيرزميني است اما در مورد فروچاله كه يك نشست نقطه ايست تا پديده به سطح نرسد متوجه وقوع آن نمي شويم و همين موضوع وضعيت خطر آن را بحراني تر مي‌كند. رييس گروه مهندسي سازمان زمين شناسي كشور همچنين درباره امكان تبديل نشست به فروچاله گفت: اين امكان وجود دارد كه نشست خطرناك شده و به فروچاله تبديل شود همان طور كه در دشت ورامين در ابتدا شكستگي رخ داده بود كه اين نشانه لبه‌هاي يك نشست ناحيه‌يي است و در بررسي‌هايي كه در سال جاري صورت گرفت، چند فروچاله با عمق‌ كم (حدود يك متر) در سطح زمين ديده شد. وي با اشاره به روند تغييرات سالانه پوسته زمين درباره مقطع زماني اين پديده به ايسنا گفت: هم اكنون پيك مصرفي آبهاي زيرزميني به دليل فصل بارش پايين است و در فصول گرم تشديد مي‌شود كه اميدواريم تا آن زمان بررسي‌هاي زمين‌شناسي ما كامل شده و به راهكار مناسبي برسيم. به گزارش ايسنا، وي در بيان راهكارهاي كنترل اين پديده خاطر نشان كرد: تغيير روش كشت از غرقابي به قطره‌يي، تغيير نوع كشت، نوع آبياري بهره‌برداري مجدد از آبها، تصفيه فاضلاب‌ها و فراموش نكردن اين موضوع كه در كشوري كم آب قرار داريم، ‌از راهكارهاي كنترل اين پديده است. رييس گروه زمين‌شناسي مهندسي سازمان زمين شناسي كشور در پايان تصريح كرد:اين پديده خطر ناكتر از زلزله نيست اما زلزله‌اي آرام با تاثيري ماندگار كه تنها راه كنترل آن مصرف بهينه منابع آب موجود با توجه به افزايش جمعيت است.بايد نشستها را به اندازه ساير مخاطرات جدي گرفته و اين نياز به يك عزم ملي براي كاهش مصرف آب دارد، به نحوي كه متناسب با وضعيت قرارگيري كشور در اقليم خشك باشد.

منبع:به نقل از خبرگزارى ايسنا