هدف هاي اين وبلاگ ارتقاي آموزش جغرافیا ارتقاي ديدگاه هاي منطقي معرفي برخي از شيوه هاي نوين آموزش ايجاد پل ارتباطي بين همه کساني که به جغرافیا وآموزش جغرافیا علاقه مندند پاسخ به پرسش هائي که در زمينه کتاب هاي درسي جغرافیا مطرح مي شود معرفي برخي از وب سايت ها و نرم افزارهاي مناسب جغرافیا طرح پرسش ها ،اخبار و سرگرمي هاي جالب جغرافیا مخاطبان وبلاگ دانش آموزان ، معلمان جغرافیا و علوم ، دانشجويان جغرافیا ، استادان آموزش جغرافیا و همّه کساني که به جغرافیا و آموزش آن علاقه مندند

نگرش سيستمی

طی روز های اخير برخی از دوستان و همکاران با ايميل مطالبی را در مورد فصل اول کتاب جديد پيش دانشگاهی درخواست نموده اند. اميدوارم اين مطالب مورد استفاده  باشد.

در دوران دانشجويي جزوه را نوشته بودم كه عنوانش ( نگرش سيستمي بر روابط انسان ومحيط ‍) بود و مرحوم دكتر گودرزي نژاد راهنمايم بود  امروز كه اين مطالب را براي استفاده برخي از همكارانم كه  در دوره پيش دانشگاهي تدريس دارند دوباره نويسي مي كنم ،آن مرحوم در ميان ما نيست. جا دارد يادي از آن استاد عزيز كرده باشيم.اين مطالب با استفاده از اين منابع نوشته شده است ممكن است اين منابع نيز مشكل گشايي دوستان باشد:

1-     آذرنگ ، عبدالحسين-تكنولوژي و بحران محيط زيست- امير كبير –1364

2-     دلفوس ، اوليويه – فضاي جغرافيائي – سهامي ،سيروس، 1364

3-     شكوئي ، حسين –فلسفه جغرافيا – گيتا شناسي چاپ سوم –1364

4-     شكوئي ،حسين- جغرافياي كاربردي و...- آستان قدس رضوي-1364

5-     فرشاد،مهدي- نگرش سيستمي-امير كبير-1363

6-     فرمانفرمائيان، فاطمه-توسعه اقتصادي و مسائل زيست محيطي – حفاظت محيط زيست- 1353

7-     فشاركي ،پريدخت- تعريف و مفاهيم چشم انداز...-مجله رشد جغرافيا شماره 9

8-     هنري ، مرتضي – هدف ها و ارزشهاي آموزش جغرافيا – مجله رشد جغرافيا شماره 2

9-     ميمندي نژاد – شالوده بومشناسي – دانشگاه تهران –1342

10- زون ولد، يان – نقش سنتز ها و تحليل هاي جغرافيايي ... شهداد فرهاد- رشد جغرافيا شماره 26

11- بهرام سلطاني، كامبيز- نگاهي اجمالي بر اكولوژي چشم انداز هاي طبيعي –رشد جغرافيا شماره 6

12- Nature and Resources 3 nov 1990 unisco water- related problems of the humid tropics-j.scadwell    m. bonel

   نگرش سيستمي:

 

دو تحول عمده انقلاب علمي در قرن هفدهم و انقلاب صنعتي در قرن هجدهم نشانه هاي باروري و غنائت اين دوره از تمدن انساني مي باشد. از اين دوره از تاريخ علم غالبا به نام دوره علوم كلاسيك نامبرده شده است.

و در همين دوره است كه گستردگي تام تفكر مكانيستي مشاهده مي شود.انديشمندان اين زمان با پيروي از روش علت و معلولي ، زنجيره هر پديده را دنبال مي نمودندو آن چه را با اين نگرش قابل توجيه نبود به ماوراي طبيعت نسبت مي دادند و بدين صورت نوعي توجيه پذيري براي آنان فراهم مي شد.

در اوايل قرن بيستم پس از مشخص شدن عجز تفكر مكانيستي با تحولات شگرفي كه در علوم فيزيك نظير فيزيك كوانتم پديد آمدكه خط بطلان بر انديشه هاي مالتوس و نظريه تكامل داروين كشيد، تدريجا" مكتب ارگانيستي بر نگرش هاي مكانيكي تسلط يافت.و نگرش ارگانيستي به عنوان زير بناي جهان بيني سيستمي به عنوان يك جهان بيني وحدت بخش مطرح شد.

بر اساس اين نگرش ، هر موجود زنده بقاي خود را مديون تعامل دو نيروي متضاد ( تز و آنتي تز ) كه منجر به ايجاد شرايطي براي انطباق با مجموعه عوامل خارجي است، مي باشد.به دليل گسترشي كه اين شيوه تفكر در ميان شاخه هاي متعدد علوم زيستی يافت و از آنجا كه قابليت خود را در پاسخ گويي به بسياري از سوالات كه با نگرش هاي ديگر قابل پاسخ نبودند  نشان داد؛اين تفكر به شاخه هاي علوم انساني نيز تاثير بسزايي نهاد و پس از عجز نظريه مكانيستي و تجزيه گرايانه سبب بوجود آمدن نظريه هاي جديد در علوم انساني گرديد.اين نظريه هاي جديد با مايه گيري از نگرشهاي ارگانيستی در قالب جامعی كه همان بينش سيستمي است متبلور و جلوه گر شده است.بدين سبب به دليل دستيابي هر چه بهتر به نتايج قابل تعميم و جهان شمول براي انطباق با موارد لاينحل انساني بينش سيستمي سبب اصلي بوجود آمدن رشته هايي از علوم گرديد كه مي توان آنها را تحت عنوان " علوم بين رشته اي" نام برد.يكي از شاخص ترين علوم بين رشته اي جغرافياست كه با اتكاي به نگرش سيستمي و استفاده از ساير شاخه هاي علوم زيستي و علوم انساني ، به عنوان پلي ميان ساير شاخه هاي علوم مذكور به نقش خود در تبيين پديده هاي طبيعي و انساني مي پردازد و مسئول برقرار كردن ارتباط ميان آنهاست.و همچون ساير " رهروان طريقت سيستمي ، هدف اصلي را دستيابي به تبيين جامعي از جهان و پديده هاي آن " مي داند.

حال با اين مقدمه لازم است با برخي از اصطلاحات اين نگرش آشنا شويم تا مباحث نگرش سيستمي را با زبان مشتركي مورد تعامل قرار دهيم

مفهوم سيستم:

در اين مورد نظرات مختلفي در رابطه با تعريف سيستم اظهار شده است.اما در همه اين تعاريف دو خصيصه مهم وجود دارد.يكي اينكه اجزاي هر سيستم به صرف وجود در يك سيستم ، نمي توانند موجوديت بيابند يا به عبارت ديگر يك سيستم كه شامل عناصري معلوم مي باشد با همان عناصر معلوم كه صورت يك سيستم را ندارند ، متفاوت است. دوم اينكه  وجود ارتباط بين اجزا و عوامل است كه بوجود آورنده يك سيستم مي باشد و بدون آن نمي توان يك سيستم را از ساير پديده ها بازشناخت.

از خصوصيات مهم هر سيستم كليت و سلسله مراتب آن سيستم نسبت به خود و نسبت به خارج از خود مي باشد.كليتي كه خود پوششي ظاهري براي سلسله مراتب به حساب مي آيد. سلسله مراتب بيان حالتي است كه هر يك از سطوح يا عملكرد سيستم خود سيستم كاملي است كه همچون عنصري براي كل سيستم عمل مي كند.و نيز هر مرتبه اي از اين سلسله مراتب نمايشگر عنصري از مرتبه بالاتر و سيستمي نسبت به مرتبه پايين تر خود مي باشد.مثلا كره زمين يك سيستم است نسبت به عناصر و پديده هاي مختلفش در درون خود و يك عنصر از سيستم منظومه شمسي و منظومه شمسي يك سيستم است در مقابل سيارات 9گانه اش و خود عنصري است از كهكشان راه شيري و....

مفهوم سيستم به گونه اي كه اشاره شد، خود مشتمل بر مفاهيمي همچون : عنصر؛ارتباط؛ سيستم جزئي؛ محيط ؛ كليت؛ جزء و كل ؛ سازمان ؛ نظام و غيره مي باشد.

علاوه براين مفاهيم كه مشخصه يك سيستم مي باشد براي تبيين طبقات سيستمها  مفاهيم ديگري نيز مورد نياز است از جمله : سيستم هاي باز و بسته ؛ سيستمهاي ارگانيك  و غير ارگانيك ؛ سيستمهاي تعادل گرا و تطبيق پذير ؛ سيستمهاي نظام گرا و هدف جو و....

سعي بر آن است تا آنجا كه لازم باشد اين مفاهيم تشريح و تبيين شود.

ادامه دارد.

  
; ساعت ۱٠:٤٥ ‎ق.ظ روز شنبه ٢٥ مهر ۱۳۸۳