هدف هاي اين وبلاگ ارتقاي آموزش جغرافیا ارتقاي ديدگاه هاي منطقي معرفي برخي از شيوه هاي نوين آموزش ايجاد پل ارتباطي بين همه کساني که به جغرافیا وآموزش جغرافیا علاقه مندند پاسخ به پرسش هائي که در زمينه کتاب هاي درسي جغرافیا مطرح مي شود معرفي برخي از وب سايت ها و نرم افزارهاي مناسب جغرافیا طرح پرسش ها ،اخبار و سرگرمي هاي جالب جغرافیا مخاطبان وبلاگ دانش آموزان ، معلمان جغرافیا و علوم ، دانشجويان جغرافیا ، استادان آموزش جغرافیا و همّه کساني که به جغرافیا و آموزش آن علاقه مندند

چگونه يک نقشه را توجيه کنيم؟

چگونه یک نقشه را توجیه نماییم؟

برای توجیه یک نقشه ، کافیست که جهت شمال را پیدا کنیم و با توجه به علامت شمال نقشه طوری بایستیم که جهت شمال نقشه با جهت شمال واقعی در یک سو قرار بگیرد. در این حالت است که تمامی راههای جهت یابی در شب و روز می تواند مورد استفاده قرار گیرد .و از جمله کاربردی ترین مواقعی که توجیه نقشه مورد استفاده جغرافیدانان قرار می گیرد ، به هنگام فعالیتهای میدانی است.و در عملیات صحرایی اساسا همه اقدامات تحقیقاتی موکول به جهت یابی و توجیه نقشه محل خواهد بود.

نقشه محل را بر روی زمین قرار می دهیم ؛ قطب نما را طوری روی نقشه می گذاریم که جهت عقربه شمال قطب نما با جهت شمال نقشه یکی باشد. حال نقشه و قطب نمای روی آن را آن قدر می چرخانیم تا جهت عقربه قطب نما ؛ شمال جغرافیایی نقشه و شمال واقعی هر سه در یک امتداد قرار بگیرد . در این حالت ما نقشه محلمان را توجیه کرده ایم و حالا می توانیم مطالعه خود را با مقایسه پدیده های قابل مشاهده در چشم انداز روبرو وهمان پدیده ها در روی نقشه آغاز کنیم.

راهنمای نقشه و علایم قراردادی در نقشه ها:

یکی دیگر از اجزای مهم زبان نقشه خوانی ، علائم قراردادی در نقشه هاست. آشنائی با این علائم سبب ساده شدن استفاده از نقشه ها خواهد شد. لازم است به این نکته توجه داشته باشیم که این علائم قراردادی هستند و بوسیله متخصصان جغرافیا تهیه و پیشنهاد شده اند. با این حال به جهت استفاده گسترده از آنها در سطح بین المللی ؛ مورد قبول همه قرار گرفته اند و به سادگی نیز نمی توان آنها را تغییر داد  مگر آن که دلایل قانع کننده ای برای تغییر آنها ارائه دهیم.در مجموع علائم معمولا به گونه ای طراحی می  شوند که استفاده کننده از نقشه کمتر نیاز مند به مراجعه مجدد به راهنمای نقشه خواهد بود.با این حساب برای تهیه علائم در نقشه اگر اصولی وضع شود ؛ امکان تحقق چنین امری ممکن خواهد بود. برخی از اصول که در تهیه علائم نقشه بکار گرفته می شود از این قرارند:

1-اصل تشابه در انتخاب علائم : در طراحی یک علامت ، ممکن است از طبیعت الهام گرفته شود.و تا جائی که امکان دارد سعی می شود. علامت شبیه پدیده مورد نظر باشد مثلا استفاده از شکل درخت برای نشان دادن باغ و یا استفاده از خطوط نردبانی شکل برای نشان دادن راه آهن .

2-اصل تداعی معانی : اگر نمایش یک پدیده بر روی نقشه با اصل تشابه امکان پذیر نباشد ؛ می توان علائم را طوری انتخاب کرد که تداعی کننده عارضه مورد نظر باشد.مثلا نمایش یک هواپیما که نشانگر فرودگاه است و یا نمایش یک لنگر کشتی که بیان کننده یک لنگر گاه می باشد. البته برخی نیز زبان رنگها را تداعی گر  بهتری می دانند از جمله نمایش دما با رنگ قرمز و یا بارش با رنگ آبی .در حالی که می دانیم هیچ یک از این دو پدیده ماهیت رنگی ندارند.   

                                                                                                            3- اصل کمیت پذیری:گاهی با استفاده از این اصل می توان اطلاعات لازم را باتغییر در تراکم و یا شدت وضعف بخشیدن به عامل مورد استفاده به نمایش گذاشت مثلا تراکم جمعیت را با افزایش نقاط جمعیتی بر روی نقشه نمایش می دهند و کمبود جمعیت را با کاهش  این نقاط . و یا افزایش عمق دریا ها را با غلظت بیشتر رنگ آبی نشان می دهند. همچنین افزایش تراکم هاشور ها در نقشه های شیب به معنای شیب بیشتر در آن منطقه است.

                                                                                                            4-ترکیبی از اصول فوق می تواند در تهیه علائم نقشه مورد نظر باشد.                                                                                                             

در تهیه علائم نقشه همچنین باید سه ویژگی را در نظر داشت. 1- صحت 2- دقت 3- زیبایی بر این اساس می توان در ساده ترین صورت ممکن علائم نقشه را به سه دسته تقسیم کرد :    1- علائم  نقطه ای

   2- علائم خطی

3-علائم سطحی( که ممکن است هندسی یا غیر هندسی باشد)

در علائم نقطه ای اشکال و پدیده ها یی مانند چشمه ها، چاه ها،  چادر ها،  خرابه ها،  نقاط کم اهمیت سکونتگاهی،  به شکل نقطه نشا ن داده می شود.

در علائم خطی؛ راهها ، رودخانه ها، خطوط مرزی  خطوط انتقال نیرو ، قناتها   به صورت خط نشان داده می شود.

در علائم سطحی ؛ سکونتگاههای شهری و روستایی با جمعیت متوسط و زیاد ، تپه های خاکی و شنی ، دریاچه های فصلی و د ائمی را با استفاده از یک سطح نمایش می دهند.علائم هندسی که بیشتر در نقشه های موضوعی استفاده می شود. مانند مربع ، دایره، مثلث که بزرگی و کوچکی این اشکال نسبت به هم،  اندازه آنها را نیز نشان می دهد.

دسته ای دیگر از متخصصان ، علائم قراردادی را به صورتهای دیگری تقسیم بندی می کنند  مثلا علائم نقطه ای ؛ ناحیه ای ؛ تصویری ؛ هندسی ؛ رنگی   ویا علائم تصویری را به انواع افقی ؛ قائم ؛ پرسپکتیو و سمبل تقسیم می کنند  و یا علائم را به دو گروه حقیقی و مجازی تقسیم نموده و هر گروه این طور تعریف می نمایند .علائم حقیقی ؛ علائمی هستند که عناصر وپدیده های فیزیکی و قابل رویت را می گویند. و علائم مجازی ؛ موضوعات غیر قابل مشاهده از جمله میزان سواد ، تراکم جمعیت ، امید به زندگی ، باروری و ... را می نامند.

در این زمینه  ؛ انواع علائم حقیقی  عبارت خواهند بود از :

-علائم فرهنگی شامل  پدیده های ساخت بشر مثل شهر ها ، راه ها ، فرودگاهها  که به رنگهای قرمز یا سیاه  نشان داده می شود.

-علائم هیدروگرافیکی مثل رود ها ، چشمه ها، دریاچه ها که به رنگ آبی دیده می شود.

-علائم هیپسو متریکی که ناهمواریهاو پستی و بلندیها  را نشان می دهند و اغلب با رنگهای سبز تا قهوه ای برای ارتفاعات   و از آبی کم رنگ تا آبی سیر برای اعماق استفاده می شود.

- علائم پوشش گیاهی  که متناسب با نوع درختان از جمله درختان خزان دار و بدون خزان ، پهن برگ یا سوزنی برگ و... از انواع رنگ سبز استفاده می شود.

تکنیک های علامت گذاری در نقشه :

                 1-تکنیک کروکروماتیک :  برای نمایش پراکندگی پدیده هایی که ویژگی کیفی دارند استفاده می شود. و عموما به صورت علائم سطحی ترسیم می گردد . نقشه های زمین شناسی ، خاک ، پوشش گیاهی ، پراکندگی مذاهب ، نژادها، با استفاده از زیپاتن یا لتراست

                2-تکنیک کروپلت : برای نمایش پراکندگی پدیده هایی که کمی و آماری هستند از این تکنیک استفاده می شود. در این نوع نقشه ها ؛ داده ها بر روی پهنه های آماری طبقه بندی و توزیع میشوند. برای این منظور از شدت و ضعف رنگ یا ترام های هاشور و نقطه استفاده می کنند  مثل نقشه شیب .

               3-تکنیک ایزو پلت : در این نوع نقشه ها ، مقادیر توسط خطوط هم ارزش نشان داده می شوند. در این نقشه ها فاصله بین دو کمیت را به اندازه مساوی تقسیم می کنند.در حالیکه در نقشه های ایزو متریک ( توپوگرافیک) هر منحنی درست از روی نقاطی عبور می کند که اندازه آن با رقم منحنی انطباق دارد.

                4-تکنیک نقطه ای : برای نمایش تراکم جمعیت یا موقعیت سکونتگاهها از این تکنیک استفاده می شود. 

                5-تکنیک کروگرافیک یا نمایش آماری یک موضوع به صورت نموداردایره ای بر روی نقشه

6- تکنیک دینامیک یا نمایش مقادیر کمی یا کیفی به وسیله پیکان روی نقشه پایه .

 

            7-تکنیک پراکندگی تصاویر  مانند آنچه در کتب درسی قدیم جغرافیا پدیده ها را با استفاده از تصاویر واقعی به منظور نمایش  پراکندگی آنها نمایش می دادند.

روش های نمایش ارتفاع در نقشه های مختلف:

سه قاعده موجود برای نمایش اختلاف ارتفاع در نقشه ها عبارتند از: استفاده از منحنی های میزان ، هاشور زدن و استفاده از رنگهای هیپسومتریک.

مقیاس رنگهای هیپسومتریک که برای نمایش تفاوت ارتفاع در خشکی ها به کار می رود عبارتند از:

0تا 200 متر رنگ سبز(البته بین 0تا200 متر نیز می توان با استفاده از انواع رنگ سبز طبقات ارتفاعی را مشخص تر کرد مثلا 0تا50 متر سبز بسیار روشن و 150 تا 200 متر سبز بسیار پر رنگ)

200 تا 1000 متر به رنگ زرد ؛ 1000 تا 2500 متر، رنگ نارنجی؛ 2500 تا4500 متر ، رنگ قهوه ای؛4500 تا 6000 متر، رنگ بنفش ؛ و از 6000 متر به بالا  از رنگ سفید استفاده می شود.

مقیاس رنگهای باتی متریک که برای نمایش اختلاف عمق در دریا ها به کار می رود عبارتند از:

0 تا 200 متر ، رنگ آبی بسیار روشن _ 200 تا 500 متر ، آبی روشن_  500 تا 1000 متر ، آبی _  1000 تا 3000 متر ، آبی پر رنگ _ 3000 تا 6000 متر ، آبی سیر _   و از عمق 6000 متر به بعد آبی بسیار سیر استفاده می شود.

 

 

  
; ساعت ۱٢:٥٥ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۱٧ اسفند ۱۳۸٢