هدف هاي اين وبلاگ ارتقاي آموزش جغرافیا ارتقاي ديدگاه هاي منطقي معرفي برخي از شيوه هاي نوين آموزش ايجاد پل ارتباطي بين همه کساني که به جغرافیا وآموزش جغرافیا علاقه مندند پاسخ به پرسش هائي که در زمينه کتاب هاي درسي جغرافیا مطرح مي شود معرفي برخي از وب سايت ها و نرم افزارهاي مناسب جغرافیا طرح پرسش ها ،اخبار و سرگرمي هاي جالب جغرافیا مخاطبان وبلاگ دانش آموزان ، معلمان جغرافیا و علوم ، دانشجويان جغرافیا ، استادان آموزش جغرافیا و همّه کساني که به جغرافیا و آموزش آن علاقه مندند

کاربرد رايانه در آموزش جغرافيا - قسمت اول

كاربرد رايانه در آموزش جغرافيا

 

 

دكتر مهدي چوبينه

Choobineh@programmer.net

 

تير ماه 1382


 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                                                                                                          صفحه

مقدمه                                                                                                                                                                                                                 1

رايانه چيست؟                                                                                                                                                                                      2

آموزش جغرافيا                                                                                                                                                                                       4

تاريخچه استفاده از رايانه در آموزش                                                                                                                                       4

سواد رايانه‌اي                                                                                                                                                                                              6

نقش رايانه‌ها در تربيت شهروند قرن بيست‌ويكم                                                                                                                  9

توانايي رايانه براي كمك به آموزش                                                                                                                                     11

شبكه‌هاي اطلاع‌رساني                                                                                                                                                                   13

آينده نظام آموزشي در عصر اطلاعات و ارتباطات                                                                                                    16

تاريخچه شبكه اطلاع‌رساني جهاني                                                                                                                                         20

اينترنت چيست؟                                                                                                                                                                                    23

اينترنت چگونه كار مي‌كند؟                                                                                                                                                    24

آموزش از راه دور و آموزش الكترونيكي                                                                                                                                26

از چه طريق مي‌توان آموزش الكترونيكي را ارائه كرد؟                                                                                         29

آموزش مجازي                                                                                                                                                                                      29

مزايا و معايب آموزش مجازي                                                                                                                                                      32

مزاياي كلاس‌هاي مجازي                                                                                                                                                              34

عنوان                                                                                                                                                                                                          صفحه

معايب كلاس‌هاي مجازي                                                                                                                                                              34

موارد استفاده از رايانه در آموزش جغرافيا                                                                                                                             35

چه موضوعات جغرافيايي را با استفاده از رايانه بهتر مي‌توان آموزش داد؟                                                  36

آدرس‌هاي اينترنتي قابل استفاده در آموزش جغرافيا                                                                                                     37

فعاليت‌هايي كه شركت‌كنندگان در اين دوره انجام خواهند داد                                                                                42

فهرست منابع                                                                                                                                                                                         42

فرهنگ اصطلاحات                                                                                                                                                                         44

ضمائـــم:                                                                                                                                                                                                   45

فعاليت‌ جهاني براي آموزش                                                                                                                                                             46

بهترين سايت‌هاي علمي جهان                                                                                                                                                48

طريقه جست‌وجو در اينترنت                                                                                                                                                  49

نمونه‌اي از آدرس‌هاي اينترنتي درمورد موضوعات جغرافيايي ايران                                                                 52

 

 

 

 

 


 

مقدمــه

يكي از برندگان جايزه‌ي نوبل شيمي زماني گفته بود: نمي‌توان آينده را پيش‌بيني كرد اما مي‌توان آن را تدارك ديد، شايد كم تر كسي تصور مي‌كرد كه در اين چند ساله‌ي اخير بحث توسعه‌ي فناوري اطلاعات و سواد رايانه‌اي به حدي جدي شود كه تمام ابعاد زندگي بشر امروز را در هر سطحي از توسعه‌ي اقتصادي كه هستند، متأثر نمايد. از اين رو، آموزش‌هاي رسمي كه نقش بسيار حساس و مهم در تحولات زندگي نسل آينده دارند، نمي‌توانند مبري از اين تأثير باشند؛ بنابراين ما نيز بايد خود را براي مواجهه با جهان آينده تدارك ببينيم. «اگر قرن بيستم را قرن انفجار دانش و اطلاعات ناميده‌اند، قرن حاضر را قرن انقلا ب ارتباطات و يا انقلاب انفورماتيك مي نامند. در قرن حاضر، كالايي به نام اطلاعات به عنوان كالاي استراتژيك معرفي شده و معيار توسعه‌يافتگي قرار مي‌گيرد.»[1]  طبيعي است نظام آموزشي، برنامه‌هاي درسي مي‌بايست متناسب با چنين چشم‌اندازي همگام بوده و مخاطبين خود را حداقل با آن آشنا نمايد. اگرچه بر وظيفه هر برنامه آموزشي است كه زمينه‌هاي لازم براي ورود به موضوعات روز و تأمين نيازهاي فردي و اجتماعي آتي فراگيران را فراهم نمايد. با قبول اين مقدمه، برنامه‌هاي درسي طريق اولي بايد بتوانند فرصت‌هاي لازم جهت آموختن فنون و مهارت‌هاي زندگي آينده را دراختيار مخاطبين خود قرار دهند. در اين بين، دانش جغرافيا كه ماهيتي بين رشته‌اي دارد، از يك سو به مسائل علوم محض تنه مي‌زند و از سوي ديگر،‌مشخصه‌هاي آموزشي علوم انساني با همه‌ي ابعاد آن را در خود دارد. بدين جهت، قابليت بيش‌تري نسبت به علوم يك بعدي در ارائه‌ي فرصت‌هاي آموزشي براي يادگيرندگان فراهم مي‌كند. رايانه‌ها و برنامه‌هاي چندرسانه‌اي آن طبيعتاً سازگاري بيش‌تري با علوم جغرافيايي دارند. در اين مختصر، سعي شده است ضمن بيان مشخصات فناوري اطلاعات به نقش رايانه‌ها در انتقال مفاهيم آموزشي جغرافيا اشاره شود. طبيعي است براي ورود به چنين بحثي، ناگزير به پرداختن مباحث زيربنايي در هر دو حوزه سواد رايانه‌اي و آموزشي جغرافيا خواهيم بود و اميدوار باشيم تا در آينده‌اي نه چندان دور، معلمان جغرافيا به دليل ارتباط تنگاتنگ بين مسائل آموزشي جغرافيا و سواد رايانه تحصيل كرده در اين مسير، بتوانند اين مجموعه را غني‌تر نمايند.

رايانه چيست؟

        رايانه يا كامپيوتر يا به اختصار PC ماشين‌هاي پردازش داده‌ها هستند كه در سير تكاملي خود از تكنولوژي چرتكه آغاز شده و به اختراع ترانزيستور و آي‌سي‌هايي كه مجتمعي از نيمه هادي‌ها بودند، ختم شد؛ بنابراين، رايانه‌ها ماشين‌هايي هستند كه براساس اطلاعاتي كه دريافت مي‌كنند، با برنامه‌هايي كه از قبل براي آن‌ها تدارك ديده شده و يا به وسيله‌ي استفاده‌كننده به‌وجود آمده، نسبت به پردازش آن اطلاعات اقدام مي‌نمايند و اطلاعات جديدي را فراهم مي‌آورند اما قابليت‌هاي اين ماشين به همين مختصر ختم نمي‌شود. امروزه رايانه‌ها قادرند در تمام ابعاد زندگي بشر حضور داشته باشند. شما وقتي بليط قطار يا هواپيما تهيه مي‌كنيد، وقتي از دستگاه‌هاي خودپرداز حقوق دريافت مي‌داريد و يا در بيمارستان‌ها بيماري را بستري مي‌كنيد همه و همه به وسيله‌ي رايانه‌ها اين اقدامات را بدون اشتباه انجام مي‌دهيد اما بازهم توانايي رايانه‌ها به آن چه اشاره شد، ختم نمي‌شود و در ادامه اين مباحث با توانايي‌هاي ديگر رايانه آشنا خواهيم شد اما بد نيست كه بدانيم براساس تكامل رايانه‌ها چهار نسل متفاوت در تاريخ آن به وجود آمدند كه هريك از اين نسل‌ها مقارن با يك تحول در توليد وسايل الكترونيك بود به طوري كه رايانه‌هاي نسل اول با اختراع لامپ‌هاي خلاء توسط جان ماچلي و جي پرسپراكرت در دانشگاه پنسيلوانيا ساخته شد و رايانه‌هاي نسل دوم با اختراع ترانزيستور و نسل سوم مقارن اختراع IC يا مدارهاي مجتمع و رايانه‌هاي فعلي كه نسل چهارم رايانه‌ها هستند. با استفاده از LSI يا مدارهاي بسيار مجتمع تا ULSI يا مدارهاي فوق مجتمع حمايت مي‌شوند.

 

نسل‌هاي رايانه*

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول مشخصات انواع رايانه‌ها *

 

آموزش جغرافيا

برخلاف تصور بسياري از متخصصان جغرافيا كه موضوع آموزش جغرافيا را با موضوع علم جغرافيا و يا ماهيت علم جغرافيا اشتباه فرض مي‌نمايند، آموزش جغرافيا شاخه‌اي از رشته جغرافياست كه متأسفانه به دليل عدم وجود اين رشته در دانشگاه‌هاي داخل، كم‌تر مورد توجه بوده و خلاء ناشي از اين تخصص به وسيله‌ي متخصصان موضوعي علم جغرافيا كه با زمينه‌هاي متنوع علوم تربيتي و روان‌شناسي رشد و يادگيري آشنا هستند، تأمين مي شود. به اين ترتيب مي‌توان آموزش جغرافيا را چنين تعريف كرد: «مجموعه‌اي از فعاليت‌ها، دانش‌ها و مهارت‌هاي علوم تربيتي، (روان‌شناسي رشد روان‌شناسي يادگيري، كليات فنون و روش‌هاي تدريس، مباني برنامه‌ريزي درسي) و دانش و مهارت‌هاي بنيادي جغرافيايي كه يك متخصص جغرافيا لازم دارد تا بتواند مفاهيم جغرافيايي را به مخاطبين منتقل نمايد را آموزش جغرافيا مي‌نامند» و اين در حالي است كه مي‌بايست موضوع آموزش‌هاي رسمي را از آموزش‌هاي غيررسمي و هم‌چنين برنامه‌هاي درسي آشكار را از برنامه‌هاي درسي پنهان تفكيك نمود.

        آموزش را انتقال معلومات و مهارت‌هايي به ديگران مي‌دانند كه ضمن كارآيي، موجب تحول و دگرگوني در رفتارها نيز بشود. آموزشي كه به صورت برنامه‌ريزي شده، منظم و هدفدار در نظام آموزش و پرورش صورت مي‌گيرد «آموزش رسمي» ناميده مي‌شود.

تاريخچه استفاده از رايانه در آموزش

        اگر روزگاري انواع فيلم‌هاي آموزشي، مستند، خبري، تفريحي و سفارشي ازطريق تلويزيون و نوارهاي ويدئويي به نام فناوري در حوزه‌ي تعليم و تربيت به كمك گرفته مي‌شدند و بهره‌وري كار را افزايش مي‌دادند، امروزه رايانه‌ها به عنوان فناوري پيشرفته چنين نقشي را ايفا مي‌كنند. رايانه‌ها در كلاس درس، در برنامه‌ريزي‌هاي آموزشي، در الگوسازي‌ها، در كتابخانه‌ها، در راهكارهاي تدريس، در حل مسائل و رفع مشكلات معلم و شاگرد تأثير بسياري دارد ولي همان‌طور كه فناوري سيطره‌ي وسيعي را دربر دارد. رايانه‌ هم به عنوان نوعي از اين فناوري، مفاهيم مختلفي را در ذهن متبادر مي‌سازد».[2]

        امروزه «يك قرن از آغاز استفاده از وسايل جديد آموزشي مي‌گذرد. به‌كارگيري اين ابزار در مدارس امريكا در سال 1900 آغاز شد. در ايران نيز از سال 1341 براي اين منظور اداره‌اي در وزارت فرهنگ تأسيس شد اما فن‌آوري آموزشي با مفهوم مشكل‌گشايي در امر آموزش همانند ساير كشورهاي در حال توسعه، چندان پيشرفتي نداشته است.»[3]

        هدف اساسي از منظور داشتن آموزش فناوري در برنامه‌هاي درسي، ايجاد «سواد فناوري» در سطوح گوناگون تحصيلي و بهره‌مند كردن تمام دانش‌‌آموزان از دستاوردهاي ارزشمند فناوري و مجهز كردن آن‌ها به سلاح لازم براي استفاده‌ي مفيد از آن است. در اين زمينه انگلستان، ژاپن و امريكا از پيش قراولان طي اين طريق بوده‌اند. گسترده‌ترين تلاش در اين زمينه از آن انجمن بين‌المللي آموزش فناوري است كه از سال 1994 با اجراي پروژه فناوري براي همه‌ي امريكايي‌ها به تهيه و تدوين بنيادهاي فلسفي و منطق ارائه، برنامه و نيز پيشنهاد چهارچوب استانداردها و بالاخره محتواي آموزش فناوري در سطوح گوناگون تحصيلي پرداخته است.[4] اگرچه در اشاعه‌ي يك پديده در مسائل آموزشي اختلاف ناچيزي وجود دارد اما بحث فناوري رايانه‌اي با ساير مقولاتي از اين دست، تفاوتي آشكار دارد و آن تفاوت اين است كه سرعت توسعه و گسترش اين فناوري با ساير پديده‌ها بسيار نامتجانس است. تصاعد هندسي رابطه زماني و مكاني در گسترش اين فناوري به نحوي بوده است كه بسياري از صاحب‌نظران را نيز مبهوت نموده است. از اين رو، ضروريست بخش عمده‌اي از توجه برنامه‌ريزان درسي و معلمان معطوف اين موضوع باشد و براي آينده‌ي نه چندان دور به اين مهم بپردازند. غفلت از اين نكته ‌ي اخير، تبعات ناخوشايندي در همه‌ي زمينه‌هاي آموزشي خواهد داشت.

سواد رايانه‌اي:

        به نظر مي‌رسد مقدم بر آشنايي با سواد رايانه‌اي، مي‌بايست با سواد فناوري آشنا شويم و طبيعتاً مقدم بر سواد فناوري، لازم است خود فناوري را بشناسيم. فناوري يعني علم و فن انجام دادن كارها ازطريق كاربست دانش (يغما، عادل. 1380) و سواد فناوري عبارت است از: توانايي و قابليت افراد در فهم درست، اراده كردن، كاربرد و ارزيابي فناوري است.

        سواد فناوري بسيار فراتر از دانش مربوط به رايانه و كاربرد آن است. سواد فناوري، چشم‌اندازي كلي بر دانش، ماهيت، رفتار، قدرت و نتايج مترتب بر هر نوع فناوري از جانب هر شهروند است[5] و آموزش فناوري، بخشي از آموزش‌هاي مدرسه‌اي است كه با هدف ايجاد سواد فناوري، با رويكرد حل مسئله ازطريق موضوعات درسي گوناگون و با رعايت اصول فناوري طي برنامه‌ي درسي مشخص و به عنوان جزئي از آموزش عمومي رسمي، در مدارس عرضه مي‌شود و از آن‌جا كه فناوري در جامعه‌ي امروز امري بسيار مهم است، ضرورت دارد كه هر فرد از سواد فناوري به ميزان لازم برخوردار باشد و نيز از آن‌جا كه هدف از آموزش فناوري، ارائه‌ي دانش و اطلاعات فناوري به عنوان بخشي از آموزش‌هاي رسمي و پايه‌اي براي همه‌ي مردم است، مدرسه مناسب‌ترين مكان براي ايجاد و گسترش سواد فناوري است.2

 

 

سير تاريخي استفاده از فناوري آموزشي كه نهايتاً منجر به استفاده از رايانه در امر آموزش شد.[6]

 

 

 

 



[1] - قرن اطلاعات و جامعه مجازي، ابوالفضل ذوالفقاري، مجله سروش شماره 834، ص 8.

* - رايانه‌هاي امروزي، اميراسعد انزابي، مجتمع فني تهران.

* * - براي اطلاعات بيش‌تر مي‌توانيد به كتاب مباني علم رايانه سال سوم رشته رياضي-فيزيك مراجعه فرماييد.

1- ميلي           معادل             3- 10

2- ميكرو          معادل             6- 10

3- نانو           معادل             9- 10

4- پيكو           معادل             13- 10

[2]- با يك گل بهار مي‌شود. نقدي بر جايگاه آموزش فناوري در نظام آموزش عمومي در ايران، همشهري، 24/7/80.

[3] - تجهيزات آموزشي، زيربناي آموزشي، رسول رازقندي، نشريه صنايع پلاستيك، شماره 172.

[4] -آموزش فناوري، تعاريف، ويژگي‌ها و استانداردها، فرخ‌لقا رئيس‌دانا، رشد تكنولوژي آموزشي، شماره 140.

[5]و2 - همان منبع به نقل از بروشور آموزش فناوري، انجمن بين‌المللي آموزش فناوري.

[6] - برنامه‌ريزي تلويزيون آموزشي، الن هنكاك، محبوبه مهاجر، نشر سروش، 1368.

  
; ساعت ٩:٢٧ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٦ بهمن ۱۳۸٢


نقشه خوانی- قسمت اول

تعریف نقشه:

در لغت نامه دهخدا ذیل کلمه نقشه آمده است: صفحه کاغذی که در روی آن شکل و صورت چیزی را اسم کرده ، می نمایانند... طرح و تصویری که به مقیاسی بسیار کوچکتر از محله یا راه یا شهر یا مملکت یا قاره یا کره زمین برکاغذ رسم کنند تا به دلالت آن موقعیت طبیعی، اقتصادی و سیاسی و دیگر مشخصات آن سرزمین را به دیگر بشناسانند.

 

فرهنگ نظام به کوشش سید محمد علی داعی الاسلام در مورد نقشه چنین می نویسد: شکل مخصوص که برای عمارت یا آبادی یا زمین یا جزئی از آن روی کاغذ و جز آن کشند.

 

و در فرهنگ بزرگ سخن ، نقشه را چنین تعریف می کند: نقشه نموداری از یک ناحیه از زمین یا آسمان که معمولا روی سطح صاف ترسیم شود.

 

بنا براین " نقشه تصویری افقی و قراردادی بخشی از سطح زمین یا منطقه جغرافیایی و یا از تمام کره زمین است که به طریق هندسی ، عوارض موجود در سطح زمین را بر روی سطح مستوی نشان می دهد." به لحاظ لغوی نقشه واژه ای عربی به معنی یک نقش از هر چیزی است. از این رو نقشه جغرافیایی ، نمایش سطح زمین یا قسمتی از آن بر روی یک سطح هموار خواهد بود.

 

نقشه خوانی عبارت است از : استفاده از نقشه به منظور پی بردن به ویژگی های سطح زمین که در آن منعکس شده است.و برای آن که به ویژگی های مورد اشاره پی ببریم ابتدا باید بدانیم که در یک نقشه چه چیزهایی قابل مشاهده است.

 

در یک نقشه جغرافیایی معمولا " عوارض و پدیده های طبیعی یا انسانی ، مقیاس ، طول و عرض جغرافیایی، جهت شمال ، علائم راهنما مبتنی بر اصول و فنون نقشه کشی ، ارتفاع سیستم تصویری و.... قابل مشاهده است .با این اوصاف تعریف دیگری را می توان از نقشه ارائه نمود: نقشه جغرافیایی عبارتست از : صفحه ای مسطح که بر روی آن پدیده های طبیعی یا انسانی تمام یا بخشی از سطح زمین را به طور مجزا یا آمیخته با یکدیگر نمایش داده و ابعاد آن عوارض را با به کار گیری تکنیک ها و ابزار خاص و فنی به نسبت معینی کوچک کرده و موقعیت ریاضی آنها را با استفاده از علائم قراردادی مشخص نموده باشند.

 

تاریخچه پیدایش نقشه:

از پیدایش اولین نقشه ها اطلاعات دقیقی در دست نیست . شاید اولین نقشه ها توسط انسان های نخستین بر روی دیوار های غار محل سکونتشان ترسیم شده باشد تا از آن طریق محل زندگی خود را توصیف کرده باشند. و بعد ها بر روی پوست حیوانات و سپس بر روی لوحه های گلی چنین تصاویری کامل تر شده باشد. احتمالا لوح گلی کشف شده از حدود 5هزار سال قبل ، ممکن است قدیمی ترین نقشه باشد . اگر چه برخی نیز نقشه های اطراف دره رود نیل را که حدود املاک شخصی را نشان می دادند ، قدیمی ترین نقشه می دانند. بر اساس همین نظر ، بطلمیوس که مقارن قرن اول و دوم می زیسته ، تمامی نوشته های قدیمی باقی مانده در باره زمین را جمع آوری کرد و از مجموع آنها مطالبی نوشت که می توان آن را اساس و پایه علم کار توگرافی دانست. وی شرح داده است که چگونه می توان شکل زمین را به طور مسطح روی کاغذ نمایش داد به گونه ای که تغییر حالت و شکل آن به حداقل برسد.

در دوره قبل از رنسانس بر اساس تعالیم کلیسا ، نقشه هایی ارایه شد که بیت المقدس( اورشلیم) در مرکز آن قرار داشت.سه قاره اروپا ، آسیا و آفریقا تنها قاره های شناخته شده آن زمان بودند و دریای مدیترانه به شکل حرف    در قسمت مرکزی آن بودند و دو رود نیل و دن از شرق و غرب به آن می ریختند.بهشت در جایی دور دست در شمال این نقشه قرار می گرفت و اطراف آن را اقیانوسی از آب احاطه کرده بود.در این دوره جغرافیدانان مسلمان با ترجمه و نگهداری آثار جغرافیایی از جمله نقشه هایی که بوسیله بطلمیوس تهیه شده بود دانش معتبر تری را ارائه می کردند.و به این طریق در حفظ آنها کوشیدند. اروپا تنها پس از دوره رنسلنس پی به وجود و ارزش و اهمیت این اسناد برد.

افزایش مسافرت و تجارت،سفرنامه ها ، سیاحان، اکتشافات جغرافیایی کریستف کلمب، واسکودوگاما،ماژلان و دیگران در قرن 15 و 16 میلادی سبب افزایش توجه به نقشه گردید و تقاضا های جدیدی را در این زمینه بوجود آورد.

در قرن 16 و 17 میلادی توسعه دریانوردی نیاز به نقشه را باز هم افزون ترنمود.در این دوران اغلب نقشه های قبلی با استفاده از اطلاعات علمی اصلاح شدند. در سال 1701 ادموند هالی نقشه ای تهیه کرد که بنام نقشه موضوعی یا تماتیک معروف است. و در آن خطوط هم زاویه رسم شده بود که از اتصال نقاطی در یک راستا ی مغناطیس بوجود می آمد و بعد ها در ترسیم نقشه ها کاربرد زیادی پیدا کرد. تا قبل از قرن 19 میلادی واحدهای اندازه گیری در نقشه بسیار متنوع بود و این امر استفاده از نقشه را در سطح بین المللی مشکل می ساخت. به طوری که در انگلستان از واحد یارد، در روسیه از ورست، در فرانسه از تواز و... برای اندازه گیری  طول استفاده می شد.از این رو نقشه های تهیه شده براین مقیاس کار برد گسترده ای نداشت چون اغلب موجب بروز اشتباهاتی می شد. در اوایل قرن 19 با انتخاب واحد متریک به عنوان واحد بین المللی این مشکل بر طرف گردید.

وقوع دو جنگ جهانی از مهم ترین عوامل بود که در رشد و توسعه کارتو گرافی موثر افتاد. بخصوص در خلال جنگ جهانی دوم که لشکر کشی های برزگ صورت می گرفت و اهمیت نقشه در موفقیت عملیات نظامی صد چندان شده بود. توسعه صنایع هوایی و افزایش اطلاعات حاصل از صنعت عکاسی سبب شد تا اولین عکسهای هوایی در جریان جنگ جهانی اول تولید شود که خود سرآغازی بود بر شاخه ای از دانش جغرافیا به نام فتو گرامتری یا تهیه و تفسیر عکسهای هوایی . این داستان قبل از اختراع هواپیما آغاز شده بود ، آنجا که در خلال جنگ جهانی اول با استفاده از بالن و یا پرندگان ، تصاویری هوایی از سنگر ها و استعداد نیرو های دشمن تهیه می کردند. اما به دلیل عدم کنترل کافی و وسعت کم مناطقی که عکسبرداری می شد ، چندان موثر نبود. امروزه با استفاده از اطلاعات رقومی ماهواره های موجود در فضا و عکسهای دقیق هوایی که بوسیله هواپیماهای پیشرفته اختصاصی برای فتو گرامتری تهیه مشوند و همچنین اصلاح اطلاعات بدست آمده بوسیله نقاط کنترل زمینی بوسیله نرم افزار های رایانه ای دقت نقشه های تو لید شده بسیار افزایش یافته است.

 در این بخش بد نیست تا با تفاوت نقشه و عکس هوایی آشنا شویم.عکسهای هوایی ، تصاویر حقیقی قسمتی از سطح زمین هستند که طبیعت زمین را به صورت واقعی نشان می دهند و تفاوتشان با نقشه در این است که چون توضیحات و اسامی و سایر اطلاعات لازم روی عکس هوایی درج نمی شود، لذا درک آن نسبت به نقشه برای مبتدیان قدری مشکل تر است. از سوی دیگر مزیتی در عکس هوایی وجود دارد که کمتر می توان در نقشه یافت و آن امکان برجسته بینی عوارض سطح زمین در عکسهای هوایی است.در صورت قرار دادن یک جفت عکس هوایی هم پوشان که بلافاصله پشت سر هم تهیه شده باشد ، بوسیله دستگاه ساده ای بنام استریوسکوپ ( برجسته نما) می توان تمام عوارض قابل رویت در عکس را به شکل سه بعدی مشاهده نمود. در حالی که وجود مقیاس و علائم قراردادی و سایر اطلاعات موجود در نقشه  استفاده از آن را راحت تر می نماید . بهر حال به دلیل وجود مزایا و معایب هر یک از این دو ( عکس هوایی و نقشه) ، اغلب محققین از هر به همراه هم استفاده می نمایند.

 

انواع نقشه:

نقشه ها دارای انواع مختلفی هستند و بر اساس مشخصات ، اطلاعات و کاربرد آنها قابل دسته بندی خواهند بود. ساده ترین شکل دسته بندی  نقشه شامل نقشه های توپوگرافی، موضوعی، راهنمای شهری و راههاست. اما می توان این صبقه بندی را به شکل کاملتری ارائه نمود مثلا طبقه بندی برمبنای موضوع ، هدف ، مقیاس ، محتوا  و زمینه کاربری . نقشه ها بر اساس موضوع شامل نقشه های طبیعی ، انسانی ، اقتصادی و ...که هر یک خود انواع دیگری دارندمثلا نقشه های طبیعی شامل نقشه های زمین شناسی،ژئومورفولوژی، اقلیمی، منابع آب،خاکها،پوشش گیاهی، آمایش سرزمین،کاربری اراضی و... می باشند و در همین مرحله نیز قابل تقسیم بندی جزئی تری هستند به طوری که نقشه های اقلیمی به نقشه های دینامیک اقلیمی ، سینوپتیک و... تقسیم میشوند.

نقشه های انسانی شامل نقشه های جمعیتی،پراکندگی جمعیت ، گروه های سنی، مهاجرت ، روستائی ، شهری ، توریستی، سیاسی، تفریحی، فرهنگی، پراکندگی مذاهب،و.... می باشند.نقشه های اقتصادی شامل نقشه های پراکندگی صنایع ، تنوع کشت، توزیع خدمات، محصولات صنعتی یا کشاورزی،صادرات و واردات و یا ترکیبی از چند نوع قبلی می توانند باشند.

نقشه های ناهمواری دسته ای دیگر از نقشه ها بر مبنای موضوع هستند که شامل نقشه های توپوگرافی ، هیپسومتری ، هاشور ، سایه روشن و .... هستند.

چنانچه بخواهیم نقشه ها را برمبنای هدفشان تقسیم بندی کنیم می توانیم به نقشه های نظامی ، دریانوردی ، کوهنوردی ، بازاریابی و... اشاره کنیم.

راه دیگر دسته بندی نقشه ها بر اساس محتوای اطلاعات درون نقشه هاست . از این جهت می توان نقشه ها را به دو گروه عمده تقسیم نمود 1- نقشه های عمومی شامل نقشه های جهان نما، قاره ای ، منطقه ای ، کشوری ، استانی ، و...

2- نقشه های ویژه  شامل نقشه های ناوبری هوایی ف توریستس  کاداستر ( ثبت املاکی) ، نقشه های طرح جامع و پیش بینی آینده و....

نوع دیگری از دسته بندی نقشه ها بر اساس مقیاس آنهاست. بر این مبنا می توان به نقشه های بسیار کوچک مقیاس ( با مقیاس کوچکتر از 1:500000) ف نقشه های کوچک مقیاس ( با مقیاس بین 1:250000 تا 1:500000 ) ، نقشه های متوسط مقیاس ( با مقیاس بین 1:50000 تا 1:250000) ، نقشه های بزرگ مقیاس ( با مقیاس بین 1:10000 تا 1:50000 ) و نقشه های بسیار بزرگ مقیاس ( با مقیاس بزرگتر از 1:10000 ) اشاره کرد . البته بین جغرافیدانان در این تقسیم بندی گاهی اختلاف نظر هایی دیده می شود به عنوان مثال برخی نقشه های متوسط مقیاس را بین 1:50000 تا 1:500000 می دانند .{ توجه داشته باشید هر چه عدد مقیاسی بزرگتر باشد آن نقشه کوچک مقیاس تر خواهد بود چون مقیاس کمیتی کسری است و در کسر هر چه مخرج برزگ تر باشد مقدار کسر کوچک تر خواهد بود}.

لازم است قدری بیشتر در مورد مقیاس بدانیم .از جمله اطلاعات بسیار مهم در نقشه و نقشه خوانی ، مقیاس است و اساسا برای وجود مقیاس است که نقشه ارزش علمی پیدا می کند . نقشه بدون مقیاس ؛ نقاشی است.

  
; ساعت ۱٠:٠٠ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٥ بهمن ۱۳۸٢


معرفی برنامه ها

با سلام .برنامه های در دست تهيه :

مقاله ای برای آشنايی بيشتر با زلزله

آموزش جغرافيا با رويکرد IT

نقشه خوانی کاربردی

GIS  به زبان ساده

 

  
; ساعت ٢:۱٢ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱ بهمن ۱۳۸٢